گروه اندیشه: علی نیکویی دکتری پژوهش هنر، و کارشناسارشد تاریخ ایران باستان، در مطلب پیش رو، بر جایگاه واژه «پزشک» در زبان فارسی و نقد جانشینی «دکتر» تمرکز دارد. او در این یادداشت، به واکاوی ریشهشناسانه و تاریخی واژه «پزشک» پرداخته و جایگزینی آن با عنوان لاتین «دکتر» در گفتار روزمره را به نقد میکشد. نیکویی با تمایز نهادن میان «مرتبه دانشگاهی» و «هویت حرفهای»، یادآور میشود که واژه «دکتر» (Docēre) به معنای آموزگار و نشاندهنده مدرک علمی در تمامی رشتههاست، در حالی که «پزشک» نامی اصیل برای پیشه درمانگری است. این واژه با سابقه سه هزارساله، از ریشه اوستایی (baēšaza) و پهلوی (bēzešk) به معنای شفادهنده سرچشمه میگیرد و درمان را دانشی برای برقراری تعادل میان تن، روان و جهان میداند. شگفت اینکه برخلاف بسیاری از علوم، شبکه واژگان سلامت در فارسی—نظیر پرستار، بیمار، دارو و تندرست—بهدلیل پیوستگی سنت عملی طبابت در ایران، پس از ورود اسلام و مواجهه با زبانهای بیگانه، اصالت خود را حفظ کرد. برای نمونه، «پرستار» از فعل کهن پرستیدن، به معنای پاسداری و نگهداری آمده است. نویسنده تأکید دارد به کار بردن آگاهانه واژه پزشک نه نفی مدارک دانشگاهی، بلکه احیای دقت زبانی، مسئولیت اخلاقی و پاسداشت میراث علمی و تمدنی ایرانزمین است؛ واژهای که نه فقط یک مدرک، بلکه رسالتی انسانی را بر دوش میکشد.
**** علی نیکویی
«این یادداشت را با نهایت احترام و سپاس به استاد فرهیخته و پزشک نامدار محمدعلی صحرائیان و نیز به همه پزشکان، پرستاران و گروه پایورانِ درمانِ درمانگاه فوقتخصصی اماس بیمارستان سینا پیشکش میکنم؛ آنان که دانش را با مهربانی، تخصص را با مسئولیت و درمان را با انسانیت درآمیختهاند و شبانهروز با ازخودگذشتگی و عشق برای تسکین رنج و بازگرداندن امید به بیماران مبتلا به اماس میکوشند. این نوشته ادای احترامی است به دستانی که درمان میکنند و دلهایی که هرگز از همراهی با بیماران خسته نمیشوند.»
هر روز در مطبها، درمانگاهها و بیمارستانهای ایران، گفتوگویی تکرار میشود؛ گفتوگویی چنان عادی که کمتر کسی در درستی آن درنگ میکند: "دکتر هست؟" "دکتر نسخه را نوشته؟" "دکتر نوبت دارد؟"
این واژه چنان در زبان روزمره ما ریشه دوانده است که گویی …
