«خوب زیستن» تنها جاودانگی واقعی؛مواجهه با مرگ

گروه اندیشه: محمدرضا لبیب پژوهشگر حوزه مطالعات دیالوگ و دبیر علمی باشگاه اندیشه در یادداشتی که در سایت مشق نو نوشتنه، به رونالد دورکین در آخرین کتابش، «دین‌داری در میان بی‌خدایان» پرداخته است. او معتقد است که دورکین با تفکیک دین‌داری از خداباوری، ارزشِ زندگی را مستقل از اراده‌ی الهی یا نیستیِ پس از مرگ معنا می‌کند. او در فصل پایانی نشان می‌دهد حقیقت ارزش، امری عینی و خودبنیاد است. از نظر لبیب دورکین معتقد است، جاودانگی حقیقی نه بقای ابدیِ روح، بلکه خلق یک «زندگی خوب‌زیسته» به‌مثابه دستاوردی اصیل و هنرمندانه در مواجهه با فناپذیری است. این یادداشت را در ادامه می خوانید: 

****

رونالد مایلز دورکین (۱۹۳۱–۲۰۱۳) یکی از تأثیرگذارترین فیلسوفان حقوق و سیاست در سنت آنگلوآمریکن به‌شمار می‌آید. محور اصلی تفکر دورکین همواره این بوده است که حوزه‌های به‌ظاهر مستقلِ حقوق، اخلاق، و سیاست در نهایت به یک شبکه واحد از ارزش‌های عینی بازمی‌گردند. رویکردی که به «تفسیر به‌مثابه یکپارچگی»[۱] شهرت دارد. آخرین کتاب رونالد دورکین، «دین‌داری در میان بی‌خدایان» (Religion Without God)، متنی کوتاه اما پرمسئله است که در آن یکی از دقیق‌ترین ذهن‌های فلسفه حقوق و اخلاق سده بیستم، در واپسین ماه‌های حیات‌اش[۲]، به پرسشی رو می‌آورد که کمتر در کارنامه او دیده شده بود: پرسش از دین، از ارزش، و در نهایت از مرگ. فصل چهارم و پایانی این کتاب، با عنوان «مرگ و جاودانگی»، در واقع نقطه فرودِ کل استدلال کتاب است. جایی‌است که دورکین می‌کوشد نشان دهد حتی مواجهه با فناپذیری هم به هیچ متافیزیک الهیاتی نیازمند نیست.

این کتاب بر پایه «سخنرانی‌های اینشتین» شکل گرفته که دورکین در دسامبر ۲۰۱۱ در دانشگاه برن سوئیس ایراد کرد و بعدها، پیش از مرگ‌اش، آن را برای انتشار در انتشارات دانشگاه هاروارد بازبینی کرد. کتاب در ۲۰۱۳ منتشر شد و در چهار فصل سامان یافته: «آتئیسم دینی؟»، «جهان»، «آزادی دین»، و «مرگ و جاودانگی».

تا آنجا که نگارنده دریافته ‌است هسته استدلال دورکین این است که «دین» فراتر از باور به خداست: دینداری در معنای عمیق‌تر آن، پذیرشِ عینیتِ ارزش است. این باور که زندگی انسانی معنا و اهمیتی فی‌نفسه دارد و طبیعت، ورای واقعیت صرف، والا و باشکوه است. الهام‌بخش این ایده سخن مشهور …