دانشگاه هم سهم پول‌دارها شد؛ «فقر فرصت‌های آموزشی را محدود می‌کند»/ نابرابری خیلی زودتر از کنکور شروع می‌شود

مظاهر گودرزی: دانشگاه‌های دولتی و رایگان که قرار بود یکی از مهم‌ترین مسیرهای تحرک اجتماعی برای اقشار کم‌درآمد باشند حالا با شکافی جدی میان طبقات اقتصادی مواجه‌اند؛ به‌طوری که بر اساس گزارش  داده‌های صندوق رفاه دانشجویان، سهم سه دهک پایین درآمدی از میان بیش از ۵۰۰ هزار دانشجوی دانشگاه‌های دولتی تنها ۵.۶ درصد، معادل ۲۵ هزار و ۹۸۶ نفر است، در حالی که دهک‌های هشتم تا دهم ۶۲ درصد این جمعیت را تشکیل می‌دهند. این آمار بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که آیا آموزش عالی رایگان در ایران همچنان می‌تواند ابزاری برای کاهش نابرابری و افزایش تحرک اجتماعی باشد یا خود به بازتولید شکاف طبقاتی کمک می‌کند؟

علی‌اصغر سعیدی، جامعه‌شناس اقتصادی، معتقد است این تفاوت را نمی‌توان فقط به کنکور یا کلاس‌های خصوصی نسبت داد و باید مجموعه‌ای از عوامل انباشته را در نظر گرفت؛ عواملی که از سال‌های پیش از ورود دانش‌آموز به دانشگاه آغاز می‌شوند. به گفته او، «کنکور بیش از آنکه خود به تنهایی نابرابری ایجاد کند، می‌تواند نابرابری‌هایی را که در طول سال‌های تحصیل شکل گرفته‌اند به نتایج متفاوت در پذیرش دانشگاه تبدیل کند.» سعیدی همچنین تأکید می‌کند که «فقر می‌تواند بسیار پیش از آنکه دانش‌آموز به مرحله کنکور برسد، فرصت‌های آموزشی او را محدود کند»؛ زنجیره‌ای که از کیفیت مدرسه و دسترسی به منابع آموزشی آغاز می‌شود و در نهایت به نابرابری در ورود به دانشگاه و فرصت‌های شغلی منجر می‌شود.

متن کامل گفت‌وگو در ادامه آمده است. علی اصغر سعیدی، جامعه‌شناس

*برخی گزارش‌ها نشان می‌دهد سهم دهک‌های پایین اقتصادی از تحصیل در دانشگاه‌های دولتی کم است، مثلاً دهک‌های یک تا سه حدود ۵ درصد سهم دارند و دهک‌ها هشت به بعد نزدیک به ۶۰ درصد، اولین واکنش شما به این تفاوت چیست؟

موضوع نابرابری اقتصادی و دسترسی به دانشگاه‌های دولتی هم مهم است و هم پیچیده، این تفاوت چشمگیر نشان می‌دهد که دسترسی به آموزش عالی دولتی در ایران به‌طور قابل ملاحظه‌ای با موقعیت اقتصادی و اجتماعی خانواده‌ها ارتباط پیدا کرده است.

*دلیل این تفاوت چشمگیر چیست؟

نمی‌توان تنها یک عامل مانند کنکور، کلاس‌های خصوصی یا کیفیت مدارس را مسئول دانست، بلکه باید مجموعه‌ای از عوامل مرتبط و انباشته را در نظر گرفت …