هوش مصنوعی، بیتردید یکی از بزرگترین نقاط عطف تاریخ بشر است؛ فناوریای که نهتنها شیوه کار، آموزش و ارتباطات را دگرگون کرده، بلکه در حال بازتعریف رابطه انسان با دانش، تصمیمگیری و حتی هویت است. در این میان، کودکان بیش از هر گروه دیگری در معرض آثار این تحول قرار دارند؛ زیرا نخستین نسلی هستند که از بدو تولد در جهانی آمیخته با هوش مصنوعی رشد خواهند کرد.
اما پرسش اساسی این است؛آیا هوش مصنوعی حقوق کودک را تغییر میدهد؟
پاسخ، از منظر حقوقی، دو وجه دارد. اصول بنیادین حقوق کودک تغییر نمیکنند، اما شیوه حمایت از این حقوق ناگزیر دگرگون خواهد شد. کرامت انسانی، منافع عالیه کودک، حق بر رشد، آموزش، سلامت، حریم خصوصی و مشارکت همچنان ستونهای اصلی حقوق کودک باقی میمانند؛ اما ظهور هوش مصنوعی، تهدیدها و فرصتهای تازهای را پیش روی این حقوق قرار داده است.
کودک امروز، پیش از آنکه خواندن و نوشتن را بیاموزد، ردپای دیجیتال خود را بر جای میگذارد. دادههای مربوط به رفتار، علایق، یادگیری و حتی احساسات او به بخشی از اقتصاد داده تبدیل میشود. در چنین شرایطی، حفاظت از اطلاعات شخصی کودک دیگر صرفاً یک مسئله فناورانه نیست؛ بلکه بخشی از حق او بر کرامت، امنیت و آزادی است.
از سوی دیگر، هوش مصنوعی میتواند آموزش را شخصیسازی، دسترسی به خدمات سلامت را تسهیل و از کودکان آسیبپذیر حمایت کند؛ اما اگر دسترسی به این فناوری عادلانه نباشد، شکاف دیجیتال به شکافی عمیقتر در فرصتهای رشد و یادگیری تبدیل خواهد شد. بنابراین، عدالت آموزشی در آینده بدون عدالت دیجیتال معنا نخواهد داشت.
یکی از مهمترین چالشهای پیشرو، تأثیر الگوریتمها بر استقلال فکری کودکان است. سامانههای هوشمند تنها اطلاعات …
