مبلغ – سرویس معارف: تصور کنید در دورانی زندگی میکنید که هر روز، وقتی با مشکلی روبهرو هستید، وقتی گرهای در زندگی اجتماعیتان میافتد یا وقتی نیاز به یک راهنمایی دقیق دارید، کسی هست که مستقیماً از جانب خدا پاسخ میآورد. پیامبر اسلام برای اصحاب، تنها یک رهبر نبود؛ او نقطه اتصال مستقیم زمین به آسمان بود. آیات قرآن در پاسخ به رویدادها، سؤالات و نیازهای روزمره مردم نازل میشد. این یعنی جامعه، یک معلم حاضر و ناظر داشت که هر لحظه میتوانست مرز میان حق و باطل را روشن کند.
اما با رحلت پیامبر، این جریان قطع شد؛ آسمان، به ظاهر، خاموش شد. این سکوت، برای آنهایی که سالها به صدای وحی گوش سپرده بودند، دردی جانکاه و خلئی عمیق ایجاد کرد. امیرالمؤمنین علی(ع) در خطبه بیستوسوم نهجالبلاغه، عمق این فقدان را با کلماتی تکاندهنده توصیف میکند: با مرگ تو، چیزی قطع شد که با مرگ دیگران قطع نشده بود؛ نبوت و خبرهای آسمانی. این سوگواری، تنها برای از دست دادن یک عزیز نبود، بلکه برای از دست دادن منبع بیپایان هدایت بود.
اما چرا آسمان خاموش شد؟ آیا این سکوت به معنای رها کردن بشر به حال خود بود؟ آیا خدا پس از تکمیل دین، انسان را در میانه بحرانهای اخلاقی و اجتماعی تنها گذاشت؟ پاسخ این پرسش در بطن مفهوم خاتمیت نهفته است. پایان وحی، به معنای ناتوانی دین از پاسخگویی به نیازهای بشر نبود، بلکه به معنای بلوغ دین بود. دین به مرحلهای رسیده بود که دیگر نیازی به تغییر در اصول و فروع نداشت.
مانند دانشآموزی که تمام مراحل تحصیلی را پشت سر گذاشته و حالا وقت آن است که آموختههایش را به کار ببندد، بشریت نیز با پیامبر اسلام(ص) به کمال درک حقیقتِ لازم برای هدایت رسید. مشیت الهی بر این قرار گرفت که با بعثت پیامبر اسلام(ص)، شریعت به کمال برسد و نیازی به تشریعِ دینِ جدیدی نباشد. پایان وحی، پایان آموزش نبود، بلکه پایانِ عصر ابلاغ مستقیم بود؛ اکنون نوبت عصرِ پیادهسازی و استمرار بود.
وقتی آسمان خاموش شد، جامعه بشری با چالشی بزرگ روبرو گشت: چگونه بدون حضور وحیِ زنده، راه را گم نکنیم؟ پیامبر برای این روز، پیشبینیهای دقیقی کرده بود. او میدانست که سکوت آسمان میتواند راه را برای سوءاستفادههای قدرتطلبان باز کند. به همین دلیل، در آخرین روزهای حضورش، بر چیزی تأکید کرد …
