به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیات ۶ تا ۱۱ سوره ممتحنه، در ادامه بحث رابطه مؤمنان با دشمنان، تصویری دقیق و چندلایه از مرز میان «ایمان»، «دشمنی» و «روابط انسانی» ارائه میکند.
بنابر روایت فارس، در تفسیر المیزان، این آیات نشان میدهند که نه هر رابطهای با مخالفان ممنوع است و نه هر دشمنیای قابل نادیده گرفتن، بلکه معیار اصلی، رفتار طرف مقابل و نسبت او با حقیقت و جامعه مؤمنان است. از همین رو، قرآن پس از بیان الگوی حضرت ابراهیم(ع)، راهی برای تبدیل دشمنی به دوستی نیز باز میگذارد.
وقتی دشمنی، پایان همهچیز نیست
آیه ششم با اشاره دوباره به حضرت ابراهیم(ع) میفرماید که «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِیهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» در آنان برای شما سرمشق نیکویی است. این تأکید نشان میدهد که ماجرای ابراهیم(ع) صرفاً یک داستان تاریخی نیست، بلکه الگویی برای تنظیم رابطه مؤمن با جامعهای است که در برابر ایمان او ایستاده است.
اما نکته مهم اینجاست که قرآن پس از بیان این الگو، در آیه هفتم میفرماید که «عَسَی اللَّهُ أَنْ یَجْعَلَ بَیْنَکُمْ وَبَیْنَ الَّذِینَ عَادَیْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً». یعنی چهبسا خداوند میان شما و کسانی که با آنان دشمنی کردهاید، دوستی برقرار کند.
این تعبیر، یک ظرافت مهم دارد، دشمنی موجود، لزوماً سرنوشت همیشگی انسانها نیست. ممکن است شرایط تغییر کند، حقیقت برای گروهی آشکار شود و رابطهای که زمانی بر خصومت بنا شده بود، به مودت برسد. بنابراین، قرآن در کنار مرزبندی با دشمن، راه بازگشت و اصلاح را نیز نمیبندد.
معیار، رفتار است نه صرفاً عنوان و هویت
در آیات هشتم و نهم، این مرزبندی روشنتر میشود. قرآن میفرماید که «لَا یَنْهَاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقَاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَلَمْ یُخْرِجُوکُمْ مِنْ دِیَارِکُمْ» خداوند شما را از نیکی و عدالت نسبت به کسانی که با شما در دین نجنگیده و شما را از خانههایتان بیرون نکردهاند، نهی نمیکند.
در برابر، درباره کسانی که با مؤمنان جنگیده، آنان را از سرزمینشان بیرون رانده و در این کار همکاری کردهاند، میفرماید که «إِنَّمَا یَنْهَاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ قَاتَلُوکُمْ فِی الدِّینِ...».
ملاک در اینجا یک عنوان کلی و انتزاعی نیست، بلکه …
