امیرمهدی نادری: نهم مرداد ۱۲۸۸ خورشیدی (۱۳ رجب ۱۳۲۷ قمری)، در میدان توپخانه تهران، پیکر مردی هفتادساله با محاسن سفید بر چوبه دار تاب خورد؛ مردی که تا چند سال پیش «اعلم علمای تهران» خوانده میشد و بسیاری او را در صف نخست پیشوایان نهضت عدالتخواهی میشناختند. اعدام حاج شیخ فضلالله نوری بیش از یک سده است که در تاریخنگاری ایران به دو روایت متضاد تقسیم شده: از یکسو «شهید مظلوم مشروعه» و از سوی دیگر «همدست استبداد».
بازخوانی پرونده او، اگر از هالهسازی و نفرین هر دو پرهیز کند، به یک درس ماندگار میرسد: هم فقیهی که خود را از مطالبات عمومی عدالت جدا بداند به بنبست میرسد، و هم عدالتخواهیای که ابزارش دادگاهِ سیاسی و طنابِ شتابزده باشد، خود به بیعدالتی بدل میشود. این گزارش، با تکیه بر اسناد محاکمه، روایت شاهدان عینی و پژوهشهای تاریخنگارانه، هم مواضع شیخ را به نقد میکشد و هم ساختار دادگاهی را که او را محاکمه کرد.
چگونه فقیه شد؟ …
