چین مسیر کشتیرانی جدیدی را از طریق اقیانوس منجمد شمالی معرفی کرده است؛ مسیری که میتواند در بحبوحه بحران خاورمیانه که منجر به فلج شدن آبراههای حیاتی همچون تنگه بابالمندب در حاشیه دریای سرخ شده است راه را برای تجارت جهانی هموار سازد. به گزارش اکوایران نقل از الجزیره، در سالهای اخیر و همزمان با محدود شدن مسیرهای حیاتی مانند دریای سرخ و خلیج فارس بر اثر مناقشاتی نظیر تنشهای میان ایالات متحده و ایران، شرکتهای کشتیرانی تمایل فزایندهای به استفاده از مسیرهای تجاری جایگزین در منطقه قطب شمال نشان دادهاند.
یکی از راهکارهای احتمالی، طرح جدید چین موسوم به «جاده ابریشم یخی» است؛ مسیری که از بندر «نینگبو» در ساحل شرقی چین آغاز میشود، با عبور از امتداد «مسیر دریایی شمالی» روسیه از دایره قطب شمال میگذرد و سپس با حرکت به سمت جنوب در دریای شمال، در بندر «فلیکساستو» در شرق انگلستان به پایان میرسد.
طی هفتههای اخیر، تنگه بابالمندب که نقطه ترانزیت کلیدی به سوی دریای سرخ در نزدیکی سواحل یمن محسوب میشود به مسیری ناامن برای بسیاری از کشتیها بدل شده است؛ چرا که نیروهای حوثی، کشتیهای مرتبط با عربستان سعودی را هدف قرار میدهند. این وضعیت موجب اختلال در تردد کشتیهایی شده است که به مقصد کانال سوئز یا از مبدأ آن در حرکت هستند؛ کانالی که آبراهی حیاتی برای اتصال غرب آسیا به اروپا به شمار میرود.
هفته گذشته، شرکت کشتیرانی کانتینری چینی «سی لجند» (Sea Legend) که در زمینه تجارت بینالملل با شمال آفریقا و ترکیه تخصص دارد بهطور رسمی مسیر جدیدی را معرفی کرد. این شرکت نام «جاده ابریشم یخی» را برای آن برگزیده است که برگرفته از نام مسیر تاریخی «جاده ابریشم» چین به سوی اروپا میباشد.
این شرکت در اکتبر سال گذشته، یک سفر آزمایشی را در این مسیر انجام داد. بر اساس گزارش آن زمان خبرگزاری شینهوای چین، این سفر ۲۰ روز به طول انجامید؛ امری که نسبت به سایر مسیرها یعنی مسیر کانال سوئز با مدتزمان حدود ۴۰ روز و یا مسیر دور «دماغه امید نیک» در جنوب آفریقا با مدتزمان حدود ۵۰ روز مزیت محسوب میشود.
پس از این سفر آزمایشی، «لی شیائوبین»، مدیر ارشد عملیاتی شرکت «سی لجند»، اظهار داشت که این مسیر جدید به دلیل دمای پایین و مسافت نسبتاً کوتاه، بهویژه برای محمولههای حساس به دما و نیازمند حملونقل سریع (که زمان در آنها حیاتی است) مناسب است؛ محصولاتی نظیر باتریهای لیتیوم-یونی و تجهیزات فتوولتائیک (که نور را با استفاده از نیمهرساناها به الکتریسیته تبدیل میکنند).
تغییرات اقلیمی تاکنون موجب ذوب قابلتوجه یخها در منطقه قطب شمال شده است. اگرچه این پدیده تهدیدهای جدیدی مانند سیل و بلایای طبیعی را در سراسر جهان به همراه دارد، اما مسیرهای کشتیرانی بالقوه و جدیدی را نیز ایجاد کرده است.
بر اساس مطالعهای که در ماه ژوئیه توسط پژوهشگران دانشگاه ساوتهمپتون بریتانیا منتشر شد، «وسعت یخ دریای قطب شمال در اوج دوره زمستانی (از فوریه تا مارس) ۵.۸ درصد کاهش یافته است» که این رقم، «بزرگترین» کاهش ثبتشده تاکنون محسوب میشود.
با این حال، موانع متعددی بر سر راه ایجاد مسیرهای کشتیرانی جدید و آزاد در این منطقه وجود دارد.
اگرچه مسیر دریایی جدید چین در قطب شمال میتواند زمان سفر از چین به اروپا را به نصف کاهش دهد، اما این مسیر همچنان تنها در ماههای گرمتر تابستان در نیمکره شمالی که میزان یخ کمتر است قابل استفاده میباشد.
دیلن لو، دانشیار برنامه سیاستگذاری عمومی و امور جهانی در دانشگاه صنعتی نانیانگ سنگاپور، به الجزیره گفت که این مسیر به عنوان مکملی فصلی برای سایر مسیرهای کلیدی کشتیرانی عمل میکند.
او اظهار داشت: «این مسیر به زمان ذوب شدن یخها وابسته است و همین امر موجب بروزعدم قطعیت میشود.» وی افزود که مسیرهای کشتیرانی در قطب شمال همچنین بهطور فزایندهای مورد انتقاد گروههای زیستمحیطی قرار دارند، زیرا گفته میشود که این ترددها به ذوب بیشتر یخهای منطقه دامن میزنند.
تحلیلگران همچنین به مسائل ژئوپلیتیکی اشاره میکنند که احتمالاً بر این مسیر تأثیر خواهند گذاشت. «جاده ابریشم یخی» جدید چین از میان «مسیر دریایی شمال» (NSR) روسیه عبور میکند؛ مسیری که بیش از یک دهه نقش کلیدی در کشتیرانی تجاری منطقه ایفا کرده است.
با این حال، بر اساس تحلیلهای کشتیرانیِ شرکت بیمه تجاری «آلیانتس کامرشیال» (Allianz Commercial)، سال گذشته تنها ۲۳ کشتی کانتینربَر از این مسیر عبور کردند؛ رقمی که نسبت به ۱۵ کشتی در سال ۲۰۲۴ افزایش داشته است.
مجوزهای تردد در مسیر دریایی شمال توسط «اداره مسیر دریایی شمال» (NSRA) صادر میشود؛ نهادی که زیر نظر شرکت دولتی انرژی هستهای روسیه، یعنی «روساتم» (Rosatom)، فعالیت میکند.
در سال ۲۰۱۷، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در راستای تلاش برای افزایش تجارت در منطقه قطب شمال، به دیمیتری مدودف، نخستوزیر وقت روسیه، پیشنهاد داد که چین باید در توسعه و بهرهبرداری از مسیر دریایی شمال مشارکت کند. اما پکن تنها پس از آغاز جنگ روسیه علیه اوکراین در سال ۲۰۲۲ بود که به دسترسی بیشتری به مسیرهای تجاری روسیه دست یافت.
