حادثه امنیتی تازه در دریای سرخ/ تنش‌ها دوباره بالا می‌گیرد؟

 روزنامه قطری العربی الجدید در گزارشی نوشت: هر از گاهی برخی کشورها و مؤسسات از راه‌اندازی پروژه‌ها و کریدورهای بزرگ دریایی، زمینی و لجستیکی سخن می‌گویند که می‌توانند جایگزینی برای کانال سوئز باشند؛ مسیری که یکی از مهم‌ترین آبراه‌های جهان به شمار می‌رود و بخش قابل توجهی از تجارت جهانی، به‌ویژه مبادلات میان آسیا و اروپا، از آن عبور می‌کند.

یکی از تازه‌ترین طرح‌هایی که توجه‌ها را به خود جلب کرده، مسیر دریای شمال است که چین بر استفاده از آن برای انتقال کالا میان شرق آسیا و اروپا تأکید دارد. بر اساس برآوردهای مطرح‌شده، این مسیر در برخی سفرها می‌تواند نسبت به مسیر کانال سوئز حدود ۵۰ درصد کوتاه‌تر باشد.

با این حال، استفاده از مسیر دریای شمال موضوع تازه‌ای نیست. پیش از این نیز شرکت‌های بزرگ کشتیرانی از جمله شرکت دانمارکی مرسک از این مسیر استفاده کرده‌اند و روسیه نیز سال‌ها است برای افزایش تردد دریایی در این مسیر که از نزدیکی مورمانسک تا تنگه برینگ امتداد دارد، برنامه‌ریزی می‌کند.

در کنار این مسیر، کریدور شمال–جنوب نیز یکی دیگر از طرح‌هایی است که ایران طی سال‌های گذشته آن را به‌عنوان مسیر جایگزین برای انتقال کالا میان آسیا و اروپا دنبال کرده است. این کریدور، با ترکیبی از حمل‌ونقل دریایی و زمینی، هند را از طریق ایران و دریای خزر به روسیه و سپس اروپا متصل می‌کند.

در منطقه همچنین طرح‌های دیگری مطرح شده‌اند؛ از جمله پروژه‌های مرتبط با انتقال کالا از طریق سرزمین‌های اشغالی، طرح‌های ریلی و جاده‌ای میان بنادر دریای سرخ و مدیترانه و کریدور اقتصادی هند–خاورمیانه–اروپا. پروژه «راه توسعه» نیز که بنادر خلیج فارس را از مسیر عراق و ترکیه به بازارهای اروپا متصل می‌کند، از دیگر طرح‌هایی است که می‌تواند بخشی از ظرفیت حمل‌ونقل منطقه را به خود اختصاص دهد.

افزایش ناامنی در آبراه‌های منطقه نیز به بحث درباره این مسیرها دامن زده است. بسته شدن تنگه هرمز و همچنین تهدیدهای مربوط به تردد کشتی‌ها در تنگه باب‌المندب، موجب شده است شرکت‌های حمل‌ونقل و دولت‌ها بیش از گذشته به مسیرهای جایگزین، از جمله دماغه امید نیک، خطوط لوله زمینی و مسیرهای ریلی توجه کنند.

با این وجود، بسیاری از کارشناسان معتقدند بیشتر این مسیرها در شرایط کنونی نمی‌توانند جایگاه کانال سوئز را به‌طور کامل تهدید کنند. مسیر دریای شمال به‌شدت تحت تأثیر شرایط آب‌وهوایی و یخبندان قرار دارد و بخش قابل توجهی از سال، استفاده از آن با محدودیت‌های جدی روبه‌رو است. تبدیل این مسیر به یک مسیر تجاری دائمی نیز نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده، ناوگان یخ‌شکن و زیرساخت‌های پرهزینه است.

طرح‌های مربوط به مسیرهای جایگزین در سرزمین‌های اشغالی نیز با مشکلاتی همچون هزینه بالا، موانع جغرافیایی، نیاز به زیرساخت‌های گسترده و پرسش‌هایی درباره توجیه اقتصادی مواجه هستند. برخی از این طرح‌ها نیز در کنار اهداف اقتصادی، کارکرد سیاسی و ژئوپلیتیکی دارند و گاه به‌عنوان ابزاری برای فشار بر کشورهای منطقه مطرح می‌شوند.

العربی الجدید در پایان نوشت: اگرچه تحولات امنیتی اخیر اهمیت مسیرهای جایگزین کانال سوئز را افزایش داده است، اما بیشتر پروژه‌های مطرح‌شده هنوز فاصله زیادی با تبدیل شدن به رقیبی جدی برای این آبراه دارند. هزینه‌های سنگین، محدودیت‌های جغرافیایی و اقلیمی و ظرفیت محدود بسیاری از مسیرهای جایگزین باعث شده است کانال سوئز همچنان جایگاه محوری خود را در تجارت جهانی حفظ کند.