در شرایطی که تجارت دریایی ایران با محدودیتهای تازه مواجه شده، پاکستان به عنوان یک مسیر جایگزین مطرح شده است. اما ضعف زیرساخت ریلی و تفاوت ظرفیت دو کشور، جایگزین شدن این مسیر را با تردید روبهرو میکند. وابستگی تجارت خارجی ایران به چند شریک و چند مسیر مشخص، در شرایط عادی هم یک نقطه ضعف محسوب میشود و در زمان بحران اهمیت آن بیشتر نمایان میشود. حالا با محدود شدن یکی از مهمترین مسیرهای تجاری ایران، یعنی تجارت از مسیر امارات، نگاهها به سمت گزینههای زمینی و ریلی رفته است. پاکستان یکی از کشورهایی است که میتواند بخشی از این مسیر را پوشش دهد، اما برای ارزیابی این گزینه باید هم حجم تجارت دو کشور و هم ظرفیت واقعی شبکه ریلی آنها را در نظر گرفت. پاکستان چقدر میتواند جای امارات را بگیرد؟
تجارت ایران و پاکستان در سالهای گذشته به مراتب کوچکتر از تجارت ایران با امارات بوده است. از سال ۱۳۹۶ تا پایان سال ۱۴۰۴، ارزش صادرات ایران به پاکستان به طور میانگین حدود ۱.۵ میلیارد دلار بوده و واردات از این کشور نیز حدود نیم میلیارد دلار ثبت شده است. در ده ماهه سال گذشته، پاکستان تنها حدود ۴ درصد از صادرات غیرنفتی ایران را به خود اختصاص داده و سهم آن از واردات کشور نیز نزدیک به یک درصد بوده است.
این ارقام زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکنند که آنها را با جایگاه امارات مقایسه کنیم. امارات علاوه بر اینکه یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران بوده، بخشی از کالاهایی را که از ایران صادر میشده به سایر کشورها بازصادر میکرده است. از طرف دیگر، این کشور طی سالهای تحریم به یکی از کانالهای مهم برای انجام مبادلات مالی ایران تبدیل شده است. به همین دلیل، جایگزین کردن امارات با کشوری مانند پاکستان فقط به معنای پیدا کردن یک مقصد یا مبدأ جدید برای تجارت نیست، بلکه به معنی جایگزین کردن بخشی از شبکه تجاری و مالی کشور است. تجارت دو کشور چه شکلی دارد؟ …
