رئیسجمهور آمریکا از دستیابی به توافقی تاریخی برای خلع سلاح حماس خبر داد و آن را مهمترین دستاورد هیأت صلح خواند. آیا اسرائیل میگذارد این توافق به سرانجام برسد یا نه؟ به گزارش اکوایران؛ روزنامه سازندگی نوشت: جنبش حماس اعلام کرد که با طرح «هیات صلح» برای خلع سلاح کامل در غزه موافقت کرده است. حماس با انتشار بیانیه ای تصریح کرد، موافقت با درج پرونده سلاح سنگین در چارچوب توافق آتش بس در غزه مشروط به توقف تمام تجاوزات و عقبنشینی اسرائیل از نوار غزه است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا نیز در اظهاراتی بیان کرد که مقاومت فلسطین با خلع سلاح موافقت کرده است. وی از مصر، قطر و ترکیه بهعنوان میانجیهای این روند قدردانی کرد و تلاشهای تیم خود را نیز در دستیابی به این توافق مورد تمجید قرار داد. رئیسجمهور آمریکا همچنین مدعی شد که پس از تکمیل روند خلع سلاح، نیروهای رژیم صهیونیستی از غزه عقبنشینی خواهند کرد و مسئولیت تأمین امنیت این منطقه به «نیروی بینالمللی برقراری ثبات» و یک نیروی پلیس فلسطینی جدید واگذار خواهد شد. تا این لحظه مقامهای اسرائیلی واکنشی به این موضوع نشان ندادهاند و به این پرسش دامن زدهاند که آیا در نهایت به این توافق تن خواهند داد یا نه؟
مراحل خلعسلاح
خلعسلاح حماس در غزه، بهعنوان یک فرآیند مرحلهای و تحت نظارت، در چارچوب یک طرح چندمرحلهای صلح طراحی شده است.
مرحله اول؛ توقف درگیری و مهار وضعیت: درگیریها متوقف میشود، نیروهای اسرائیلی به مناطق از پیش تعیینشده موسوم به «خط زرد» عقبنشینی میکنند و تبادل گروگانها و زندانیان انجام میشود. در این مرحله عملیات تهاجمی متوقف شده و همزمان گذرگاههای بشردوستانه باز میشوند.
مرحله دوم؛ برچیدن تسلیحات سنگین و زیرساختهای نظامی: تمام زیرساختهای نظامی و تهاجمی متعلق به گروههای غیردولتی، ازجمله شبکه تونلهای زیرزمینی، کارخانههای تولید موشک و مراکز ساخت تسلیحات باید بهصورت سیستماتیک منهدم شوند. تسلیحات سنگین و متوسط شامل موشکها، خمپارهها و موشکهای هدایتشونده ضدزره باید تحت نظارت ناظران بینالمللی مستقل بهگونهای از کار بیفتند که امکان استفاده مجدد از آنها وجود نداشته باشد. همچنین رهبران ارشد که تمایل به ترک غزه داشته باشند امکان خروج امن به کشورهای ثالث را خواهند داشت.
مرحله سوم؛ تثبیت دائمی امنیت: یک نیروی پلیس غیرنظامی فلسطینی که افراد آن تأیید صلاحیت شدهاند و توسط شرکای منطقهای مانند مصر و اردن آموزش دیدهاند، مستقر خواهد شد. این نیرو با حمایت «نیروی تثبیت بینالمللی» (ISF) فعالیت میکند تا از بازتسلیح گروهها جلوگیری کرده و امنیت مرزها را تأمین کند.
وضعیت خروج اسرائیل از غزه
خروج نظامی اسرائیل از غزه به صورت مرحلهای و مشروط طراحی شده است:
عقبنشینی اولیه (اجرا شده): در مرحله اول، ارتش اسرائیل (IDF) از مناطق متراکم شهری عقبنشینی کرده و به خطوط حائل پیرامونی تعیینشده، منتقل شده است.
خروج کامل (مشروط): خروج کامل نیروهای اسرائیلی مستقیماً به اجرای موفق مرحله دوم، یعنی خلعسلاح قابل تأیید، وابسته است. رهبران اسرائیل تأکید دارند که خروج کامل نیروها تا زمانی که مراحل خلعسلاح بهصورت مستقل تأیید نشده و نیروهای امنیتی بینالمللی کنترل گذرگاههای مرزی را برعهده نگرفتهاند، انجام نخواهد شد. پیشرفت روند صلح به دلیل اختلاف بر سر ترتیب اقدامات، متوقف شده است. اسرائیل خروج کامل خود را مشروط به خلعسلاح تأییدشده میکند، درحالی که حماس بدون تضمین خروج کامل اسرائیل و دریافت تضمینهای سیاسی گستردهتر با خلعسلاح کامل مخالفت میکند.
ساختار حکمرانی پساجنگ
ساختار اداره غزه براساس یک مدل دوسطحی از قیمومت بینالمللی طراحی شده که هدف آن جدا کردن مدیریت روزمره از رقابتهای سیاسی گروههاست:
نهاد نظارتی- هیأت صلح: این نهاد به ریاست رئیسجمهور آمریکا تشکیل میشود و شامل رهبران بینالمللی و طرفهای منطقهای خواهد بود. یک نماینده عالی مانند نیکلای ملادنوف، فرستاده پیشین سازمان ملل در غزه مستقر میشود تا بر راهبردهای کلان، ادغام امنیتی و تأمین مالی بینالمللی نظارت کند.
نهاد اجرایی- کمیته ملی اداره غزه (NCAG):یک نهاد موقت انتقالی متشکل از تکنوکراتهای مستقل و غیرسیاسی فلسطینی، رهبران شهری و مدیران مدنی خواهد بود. علی عبدالحمید شعث، از شخصیتهای سازمان آزادیبخش فلسطین، ریاست کمیته اداره ملی نوار غزه را برعهده دارد.
برنامه بلندمدت پیشبینی میکند که کنترل اداری در نهایت به یک تشکیلات خودگردان فلسطینی منتقل شود.
جدول زمانی بازسازی غزه
بازسازی غزه به دو مرحله عملیاتی مجزا تقسیم شده است:
مرحله احیای اولیه (در حال اجرا): تمرکز این مرحله بر اقدامات فوری اضطراری است؛ از جمله پاکسازی مهمات منفجرنشده، جمعآوری آوار، بازگشایی جادههای اصلی، بازسازی تأسیسات آب و فاضلاب است.
بازسازی جامع (مرتبط با مرحله دوم): بازسازی گسترده شامل ساخت مسکن، بنادر، مناطق ویژه اقتصادی صنعتی و شبکه برق به تثبیت امنیتی وابسته خواهد بود. کمککنندگان بزرگ و صندوقهای توسعه بینالمللی اعلام کردهاند که پیش از آزادسازی بستههای چند میلیارد دلاری بازسازی، نیازمند تأیید خلعسلاح و شکلگیری یک ساختار حکمرانی تکنوکراتیک هستند.
حذف سیاسی و نظامی حماس؟
چارچوب صلح، خلعسلاح را بهعنوان ترکیبی از مهار نظامی و سیاسی در نظر میگیرد و تمرکز بر نابودی توانمندیهای نظامی است؛ از بین بردن ساختار سازمانی گردانهای عزالدین قسام، نابودی زرادخانههای تسلیحات سنگین و خنثیسازی واحدهای تولید تسلیحات. این چارچوب بهطور رسمی حضور حماس در پستهای حکومتی یا وزارتخانههای مدنی را ممنوع میکند.
درحالی که ساختارهای نظامی را میتوان از طریق عملیات فیزیکی نابود کرد، حذف کامل سیاسی یک جنبش اسلامگرا که ریشههای تاریخی در جامعه فلسطینی دارد، تنها با دستورات نظامی یا اداری امکانپذیر نیست.
آیا حماس واقعا خلعسلاح خواهد شد؟
اجرایی شدن این طرح به غلبه بر موانع ساختاری مهمی بستگی دارد. گروههای مسلح غیردولتی بهندرت بدون دریافت تضمینهای کامل درباره جلوگیری از حملات هدفمند یا اشغال دوباره، داوطلبانه خلعسلاح میشوند. حماس پذیرفته است که اداره مدنی غزه را به تکنوکراتها واگذار کند اما تأکید دارد که خلعسلاح کامل تنها در صورت وجود مسیر روشن به سوی تشکیل کشور مستقل فلسطین و خروج کامل ارتش اسرائیل امکانپذیر است. اگرچه تسلیحات سنگین و تونلهای آشکار قابل نابودی هستند اما تأیید نابودی کامل سلاحهای سبک و هستههای مخفی در محیطهای شهری متراکم عملاً بسیار دشوار است. از همینرو خلعسلاح کامل فیزیکی حماس در کوتاهمدت بعید است.
نقش قطر، ترکیه و مصر
بهنظر میرسد کشورهای مصر، قطر و ترکیه در دستیابی به صلح غزه نقش اساسی ایفا کردهاند و ترامپ از تلاشهای آنها تشکر کرده است. مصر بهعنوان میانجی اصلی منطقهای و کشوری دارای مرز مستقیم با غزه، مدیریت گذرگاه رفح را برعهده دارد، تلاشها برای تأمین امنیت کریدور فیلادلفیا و جلوگیری از قاچاق را هدایت میکند و در کنار اردن به آموزش نیروهای پلیس غیرنظامی فلسطینی کمک خواهد کرد. قطر بهعنوان پل ارتباطی اصلی با رهبری سیاسی حماس عمل میکند. این کشور مذاکرات مربوط به گروگانها را تسهیل کرده و سازوکارهای تأمین مالی کمکهای بشردوستانه، پرداخت حقوق کارکنان مدنی و برنامههای احیای اولیه را فراهم میکند. ترکیه نیز حمایت دیپلماتیک از تشکیل دولت فلسطینی را هماهنگ میکند و تخصص فنی خود را در حوزه زیرساختهای غیرنظامی و بازسازی شهری ارائه میدهد؛ هرچند مشارکت مستقیم آن در نیروهای امنیتی با مخالفت دیپلماتیک اسرائیل مواجه است.
