اکوایران: بازار ارز در اقتصادهای بحرانزده به میدان اصلی تقابل سیاستگذار با شوکهای بیرونی تبدیل میشود؛ جایی که موفقیت در مهار آن، بیش از هر چیز به ترکیب هوشمند ابزارها و اصلاحات ساختاری وابسته است. پژوهشکده پولی و بانکی در گزارشی با عنوان «سیاستها و تدابیر ارزی در شرایط بحران اقتصادی (جنگ نظامی) با استناد به تجارب کشورها» راهبردهایی برای مدیریت بازار ارز در اقتصاد ایران ارائه کرده است. بر اساس این گزارش، مدیریت ارزی در اقتصادهایی که با تکانههای شدیدی مانند جنگ یا تحریمهای گسترده مواجهاند، صرفاً یک ابزار پولی برای تنظیم متغیرهای کلان نیست، بلکه به بخشی حیاتی از سازوکار حفظ امنیت اقتصادی و مدیریت منابع محدود تبدیل میشود. در چنین شرایطی، بازار ارز نخستین سنگر آسیبپذیر اقتصاد است؛ بازاری که تعادل آن به دلیل کاهش درآمدهای صادراتی، اختلال در تجارت خارجی و جهش تقاضای احتیاطی و سفتهبازانه به سرعت برهم میخورد.
بیثباتی ارزی در دورههای بحران بهسرعت از طریق افزایش قیمت واردات و شکلگیری انتظارات تورمی به سایر بخشهای اقتصاد سرایت میکند و میتواند پیامدهایی مانند کاهش رشد اقتصادی، فرار سرمایه و حتی نارضایتیهای اجتماعی را به همراه داشته باشد. تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که مدیریت موفق این بازار، نه با تکیه بر یک ابزار واحد، بلکه با ترکیبی هوشمندانه از سیاستها و متناسب با شرایط بحران، ساختار اقتصادی و زمانبندی خروج از محدودیتها امکانپذیر است. دوگانه ابزارهای سخت و نرم در سیاستگذاری ارزی
سیاستگذار در مواجهه با بحران ارزی با طیفی از ابزارها روبهرو است که در یک سوی آن، ابزارهای سخت یا دستوری قرار دارند. این ابزارها شامل کنترل سرمایه، سهمیهبندی ارز برای واردات کالاهای حیاتی، نظامهای چندنرخی، محدودیت در معاملات اسکناس و الزام صادرکنندگان به بازگشت ارز حاصل از صادرات هستند. چنین سیاستهایی عمدتاً در شرایط کمبود شدید منابع یا تهدیدهای امنیتی به کار گرفته میشوند و هدف اصلی آنها، صیانت از ذخایر ارزی و جلوگیری از فروپاشی نظام مالی است.
با این حال، تداوم طولانیمدت این سیاستها بدون اصلاحات ساختاری میتواند پیامدهای منفی به همراه داشته باشد؛ از جمله …
