اکوایران: بررسی تجارت ایران با ۱۵ کشور همسایه نشان میدهد کسری تجاری این بخش تقریبا به طور کامل در یک زیرمنطقه متمرکز شده، در حالی که برخی همسایگان همچنان بازارهای باثبات و مازادده برای صادرات ایران به شمار میروند. همین تفاوت، جغرافیای واقعی ریسک تجارت غذایی ایران را آشکار میکند. به گزارش اکوایران، اگر تجارت محصولات کشاورزی و غذایی ایران با همسایگان به صورت یک مجموعه واحد بررسی شود، منشأ تغییرات بهدرستی دیده نمیشود. گزارش اتاق بازرگانی تهران نشان میدهد هر یک از چهار زیرمنطقه همسایگی، مسیر متفاوتی را طی کردهاند و نقش یکسانی در شکلگیری وضعیت کنونی تجارت غذایی ایران ندارند. به همین دلیل، برخلاف آنچه از آمار کلی تجارت برمیآید، کسری تجاری کشور محصول عملکرد همه همسایگان نیست، بلکه عمدتا در یک کانون جغرافیایی متمرکز شده است. این مسئله را به خوبی میتوان در نمودار زیر مشاهده کرد.
شرق، تنها نقطه باثبات تجارت غذایی ایران
در میان چهار زیرمنطقه مورد بررسی، شرق تنها منطقهای است که طی کل دوره مطالعه جایگاه خود را به عنوان کانون پایدار مازاد تجاری ایران حفظ کرده است. بر اساس دادههای گزارش، مازاد تجاری ایران با این زیرمنطقه از ۶۷۳ میلیون دلار در سال ۱۳۹۶ به ۹۵۶ میلیون دلار در سال ۱۳۹۹ رسید و با وجود کاهش در سالهای بعد، در سال ۱۴۰۳ نیز با ۳۵۷ میلیون دلار مازاد همچنان مثبت باقی ماند. هیچیک از سالهای بررسیشده، تراز تجاری این منطقه وارد محدوده کسری نشده است.
این ثبات، بیش از هر چیز به مکمل بودن ساختار تجارت ایران با افغانستان و پاکستان بازمیگردد. صادرات ایران به این دو کشور عمدتا شامل میوه، سبزی، لبنیات و سایر محصولات نهایی کشاورزی و غذایی است، در حالی که واردات از این کشورها بیشتر به غلات محدود میشود. به همین دلیل، وابستگی وارداتی قابل توجهی در این منطقه شکل نگرفته و ایران همچنان صادرکننده خالص محصولات غذایی باقی مانده است. گزارش تأکید میکند در شرایطی که سایر زیرمنطقهها تحت تأثیر تحریمها، خشکسالی و تغییر مسیرهای تأمین دچار نوسان شدهاند، تجارت با افغانستان و پاکستان کمنوسانترین بخش تجارت منطقهای ایران بوده است. غرب و قفقاز، مزیتی که به تدریج فرسوده …
