اکوایران: کسری روزانه حدود ۱۴ میلیون لیتر بنزین، دولت را بر سر یک دوراهی ساده «افزایش قیمت یا کاهش مصرف» قرار نداده است. سه سناریوی پیشنهادی دولت، از خاموشی نازلها تا فروش آزاد مازاد و انتقال یارانه از خودرو به افراد، هرکدام میتوانند شکل متفاوتی از فشار اقتصادی و اجتماعی را به خانوارها تحمیل کنند. مصرف روزانه بنزین در ایران حدود ۱۳۵ میلیون لیتر است، در حالی که تولید روزانه به حدود ۱۲۱ میلیون لیتر میرسد. یعنی اقتصاد ایران هر روز با حدود ۱۴ میلیون لیتر کسری روبهروست که یا باید با واردات جبران شود یا با مدیریت مصرف کاهش پیدا کند. اما مسئله بنزین فقط به اندازه فاصله میان تولید و مصرف محدود نمیشود. توزیع نابرابر یارانه، قاچاق سوخت و وابستگی یارانه به خودرو باعث شده اصلاح شیوه توزیع بنزین به یکی از تصمیمهای حساس اقتصادی دولت تبدیل شود. حالا دولت سه سناریو را روی میز دارد. سناریوی اول؛ بنزین هست، تا وقتی که تمام شود
در سناریوی نخست، روزانه همان ۱۲۱ میلیون لیتر بنزین تولید داخل با قیمت فعلی عرضه میشود و بعد از تمام شدن این مقدار، نازلها خاموش خواهند شد. مزیت این روش روشن است. قیمت اسمی بنزین تغییر نمیکند و دولت هم مجبور نیست برای جبران کسری، عرضه را افزایش دهد. اما هزینه اصلی آن میتواند در جای دیگری ظاهر شود؛ در صفهای طولانی، بازار سیاه، ذخیرهسازی خانگی و اختلال در فعالیت مشاغلی که به سوخت وابستهاند.
از طرف دیگر، این مدل یارانه را بر اساس «زودتر رسیدن به جایگاه» توزیع میکند، نه میزان نیاز. بنابراین فردی که زمان بیشتری برای ایستادن در صف دارد، میتواند سهم بیشتری از بنزین یارانهای دریافت کند. به همین دلیل، این سناریو از نظر اجتماعی پرریسکترین گزینه به نظر میرسد. سناریوی دوم؛ سهمیه ثابت، مصرف مازاد با قیمت آزاد
در سناریوی دوم، سهمیه پایه خودروها با قیمت فعلی حفظ میشود و مصرف بیشتر از سهمیه با قیمت آزاد عرضه خواهد شد. این روش میتواند بدون حذف کامل یارانه، برای مصرف اضافی سیگنال قیمتی ایجاد کند و در کوتاهمدت هم نسبت به خاموشی نازلها شوک کمتری به اقتصاد وارد کند. اما یک مشکل اساسی همچنان باقی میماند. یارانه همچنان به خودرو تعلق …
