در منطقه خاورمیانه، توافقی تازه میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان شکل گرفته که میتواند نشانهای از تغییر در معماری امنیتی منطقه باشد. «توافقنامه دفاع مشترک مکه» در شرایطی امضا شده که عربستان همزمان با تهدیدهای امنیتی در یمن و تنش با گروههای همسو با ایران روبهرو است و بیش از گذشته به دنبال ایجاد یک شبکه امنیتی مکمل در کنار اتحاد خود با آمریکا است.
در منطقه خاورمیانه، توافقی تازه میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان شکل گرفته که میتواند نشانهای از تغییر در معماری امنیتی منطقه باشد. «توافقنامه دفاع مشترک مکه» در شرایطی امضا شده که عربستان همزمان با تهدیدهای امنیتی در یمن و تنش با گروههای همسو با ایران روبهرو است و بیش از گذشته به دنبال ایجاد یک شبکه امنیتی مکمل در کنار اتحاد خود با آمریکا است. اگرچه برخی این توافق را با ناتو مقایسه کردهاند، اما هنوز نمیتوان آن را یک پیمان دفاعی در ابعاد ناتو دانست. این توافق فاقد سازوکارهای نهادی و چتر هستهای ناتو است. با این حال، همکاری سه قدرت مهم منطقهای، از نظر سیاسی و ژئوپلیتیکی قابل توجه است؛ بهویژه آنکه ترکیه از ظرفیت صنعتی و نظامی بالایی برخوردار است و پاکستان نیز توان نظامی قابل توجهی دارد. در مقابل، عربستان میتواند منابع مالی لازم برای توسعه این همکاریها را فراهم کند.
اهمیت توافق برای ریاض شاید از همه بیشتر باشد. تجربه درگیریهای اخیر نشان داده اتکای کامل به حمایت آمریکا برای تأمین امنیت منطقهای دیگر کافی نیست و عربستان به دنبال گزینههای مکمل است. برای واشنگتن نیز این توافق لزوماً تهدید نیست؛ چراکه اگر اعضای آن در هماهنگی با آمریکا عمل کنند، بخشی از بار امنیتی منطقه از دوش واشنگتن برداشته میشود.
با این حال، مهمترین آزمون این توافق، واکنش آن به بحرانهای واقعی خواهد بود. نحوه برخورد ترکیه و پاکستان با درگیریهای عربستان با انصارالله و همچنین واکنش احتمالی آنها به هرگونه تقابل مستقیم میان تهران و ریاض، مشخص میکند که «توافق مکه» یک اتحاد عملیاتی است یا صرفاً یک چارچوب سیاسی.
در نهایت، این توافق میتواند آغاز شکلگیری یک معماری امنیتی جدید در خاورمیانه باشد؛ اما برای قضاوت درباره تولد «ناتوی اسلامی» هنوز بسیار زود است.
