در شرایطی که تجارت خارجی ایران بیش از هر زمان دیگری با ریسکهای ناشی از جنگ، محدودیتهای نقلوانتقال ارز و نااطمینانیهای سیاسی روبهروست، بار دیگر نقش نهادهای حمایتی از صادرات در کانون توجه قرار گرفته است. یکی از مهمترین این نهادها، صندوق ضمانت صادرات است؛ بازوی حمایتی دولت که با صدور بیمهنامه و ضمانتنامه، تلاش میکند ریسکهایی مانند عدم پرداخت مطالبات از سوی خریداران خارجی، ورشکستگی طرف مقابل، تحولات سیاسی و سایر مخاطرات تجارت بینالملل را برای صادرکنندگان کاهش دهد. با این حال، بسیاری از فعالان اقتصادی معتقدند این صندوق به دلیل محدودیت سرمایه، بروکراسیهای اداری، فرآیندهای طولانی و تمرکز خدمات بر تعداد محدودی از صادرکنندگان بزرگ، هنوز نتوانسته پاسخگوی نیاز همه صادرکنندگان، بهویژه بنگاههای کوچک و متوسط، باشد. در شرایطی که اصلاح ساختار این نهاد به زمان و منابع بیشتری نیاز دارد، پرسش اصلی این است که چگونه میتوان در کوتاهمدت ریسک تجارت خارجی را کاهش داد.
در همین راستا، محمدرضا دهقاندهنوی، رئیس سازمان توسعه تجارت، از پیشنهاد تشکیل «صندوق تضمین تجارت» با محوریت بخش خصوصی خبر داده است. بر اساس این طرح، اتاقهای بازرگانی میتوانند با تجمیع منابع خود، نهادی تخصصی برای صدور انواع ضمانتنامههای تجاری، بانکی، گمرکی و بینالمللی ایجاد کنند تا فعالان اقتصادی، در کنار ظرفیتهای دولتی، به ابزار تازهای برای پوشش ریسکهای صادراتی دسترسی داشته باشند.
در این گزارش بررسی کردهایم که صندوق ضمانت صادرات چه نقشی در تجارت خارجی دارد، چرا عملکرد آن با انتقادهایی روبهروست و آیا تشکیل «صندوق تضمین تجارت» میتواند به تقویت صادرات و کاهش ریسک فعالان اقتصادی در شرایط کنونی کمک کند.
