رسیدهای خریدی که هر روز بدون فکر دور میاندازیم، تصویری دقیق از وضعیت اقتصاد ایران ثبت میکنند. دادههای شاپرک نشان میدهد ارزش واقعی خریدهای مردم در یک سال گذشته کاهش پیدا کرده و حتی پس از فروکش کردن درگیریها، قدرت خرید خانوارها هنوز به سطح قبل برنگشته است. آمارهای ماهانه شاپرک فقط تعداد کارتکشیدنهای مردم را ثبت نمیکنند. این دادهها یکی از دقیقترین نشانههای تغییر رفتار مصرفکنندگان و وضعیت تقاضا در اقتصاد ایران هستند. بررسی آخرین گزارش این سامانه نشان میدهد خانوارهای ایرانی در سال ۱۴۰۴ با فشار تورم، جنگ، اختلال اینترنت و نااطمینانی اقتصادی، خریدهای کوچکتر و کمارزشتری انجام دادهاند که از کاهش قدرت خرید و افت رفاه حکایت دارد.
یکی از شاخصهایی که از دادههای شاپرک استخراج میشود، نسبت ارزش تراکنشها به حجم نقدینگی است که میتواند تصویری از سرعت گردش پول در اقتصاد ارائه دهد. در سالهای گذشته این نسبت معمولا در ماههای پایانی سال افزایش پیدا میکرد، زیرا خریدهای نوروزی حجم تراکنشها را بالا میبرد. اما در پایان سال ۱۴۰۴ این الگو تکرار نشد. جنگ، اختلال در فعالیت بسیاری از کسبوکارها و کاهش تقاضای مصرفی باعث شد بازار شب عید نیز برخلاف روند تاریخی خود عمل کند و گردش پول به اندازه سالهای قبل افزایش پیدا نکند. هر بار کارت میکشیم، چقدر خرج میکنیم؟
آمارهای شاپرک نشان میدهد میانگین مبلغ هر تراکنش در استانهای مختلف تفاوت قابل توجهی دارد. تهران با متوسط بیش از یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان، بالاترین ارزش هر تراکنش را ثبت کرده و خراسان شمالی با حدود ۴۲۳ هزار تومان در پایینترین جایگاه قرار گرفته است. البته این ارقام فقط تفاوت سطح درآمد یا قدرت خرید را نشان نمیدهند. بخشی از این اختلاف به هزینههای زندگی، سطح قیمتها و نرخ تورم در استانهای مختلف مربوط میشود. به همین دلیل، برای مقایسه دقیقتر باید اثر تورم را از این اعداد حذف کرد.
پس از تعدیل اثر تورم، تصویر متفاوتی به دست میآید. در خرداد امسال، ارزش واقعی هر تراکنش در استانهای تهران و یزد نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۲۰ درصد افزایش داشته است. یکی از توضیحهای محتمل این است که بخشی از …
