عصر ایران؛ محسن سلیمانی فاخ ر- یک آگهی به ظاهر ساده در پلتفرم «دیوار»؛ «اجاره لپتاپ برای چند روز.»
اگر کمی از سطح این آگهی عبور کنیم، با نشانهای مهم از وضعیت اقتصادی و اجتماعی امروز روبهرو میشویم؛ نشانهای که شاید بیش از دهها نمودار اقتصادی بتواند درباره تغییر کیفیت زندگی مردم حرف بزند. جامعهای که زمانی برای خرید کالاهای بادوام برنامهریزی میکرد، امروز ممکن است همان کالا را برای چند روز اجاره کند؛ نه از سر انتخابی سبک زندگی، بلکه از سر ناتوانی در خرید.
لپتاپ در اینجا به یک «نشانه اجتماعی» تبدیل میشود؛ نشانهای از اقتصادی که در آن مالکیت، آرامآرام از سبد زندگی بخش بزرگی از مردم خارج میشود. وقتی خرید یک کالای ضروری دشوار میشود، اجاره جای مالکیت را میگیرد. این منطق اگر گسترش پیدا کند، درباره تغییر تصور انسان از آینده است. آدمی که نمیتواند برای فردای خود سرمایهگذاری کند، ناچار است زندگی را کوتاهمدت و روزمره مدیریت کند.
از همین منظر، گزارشها و نظرسنجیهای غیررسمی درباره بیمیلی گسترده جوانان به ازدواج و فرزندآوری نیز قابل تأمل است. اگرچه نمیتوان یک نظرسنجی غیرعلمی را مبنای داوری قطعی درباره کل جامعه قرار داد، اما اصل این نگرانی را نمیتوان نادیده گرفت. ازدواج و فرزندآوری بیش از آنکه فقط تصمیمی عاطفی باشند، به تصویری که فرد از آینده دارد وابستهاند. جامعهای که در آن تأمین مسکن، درمان، آموزش، خودرو، کالاهای ضروری و حتی هزینههای معمول زندگی به مسئلهای فرساینده تبدیل شده، طبیعی است که بخشی از جوانان از پذیرش مسئولیتهای بلندمدت هراس داشته باشند.
در چنین شرایطی، حتی «قسط» هم دیگر لزوماً نجاتبخش نیست. قسط زمانی ابزار توسعه مصرف بود؛ امروز در بسیاری از موارد به معنای انتقال فقر از امروز به فرداست. وقتی درآمد از هزینههای ضروری عقب میماند، خرید قسطی مشکل را حل نمیکند؛ فقط آن را به ماههای آینده منتقل میکند. انسان معاصر به جای آنکه با قسط صاحب کالا شود، گاهی صاحب مجموعهای از تعهدات مالی میشود.
درخبری در شبکههای اجتماعی؛ هجوم اقشار ضعیف به خرید لاستیکهای فرسوده بسی تلخ بود. وقتی قیمت لاستیک (تایر خودرو) افزایش پیدا میکند، بخشی از مردم به لاستیکهای فرسوده یا دستدوم روی میآورند. در اینجا «امنیت اجتماعی» به خزعبل تبدیل …
