حتماً برایتان پیش آمده که بعد از خوابی پر از رؤیاهای واضح و پیچیده، با احساس خستگی از خواب بیدار شوید. شاید فکر کنید این خستگی بهدلیل کمخوابی یا بیکیفیتی خواب است، اما شواهد جدید نشان میدهد مغز شما در طول خواب، به ویژه در مرحلهای که رؤیا میبینید، آنقدر فعال است که انرژی را سریعتر از آنچه تولید کند، مصرف میکند.
به گزارش زومیت، مطالعهای جدید از دانشگاه توهوکو در ژاپن، نگاه تازهای به متابولیسم مغز در طول خواب انداخته است. این پژوهش که روی موشها انجام شده، نشان میدهد در مرحلهی خواب با حرکات سریع چشم یا REM که بیشتر رؤیاها در آن رخ میدهد، مغز دچار عدمتوازن انرژی میشود. در این مرحله، با وجود افزایش جریان خون در مغز و انباشت سوخت در سلولهای پشتیبان (آستروسیتها)، سطح انرژی کاربردی در خود سلولهای عصبی (نورونها) به نام ATP کاهش مییابد. هنگام خواب دیدن، مصرف انرژی مغز از میزان تولیدش فراتر میرود و همین امر باعث خستگی بعد از رؤیاها میشود
به بیان ساده، در مرحلهی خواب رؤیابین، انرژی بیشتری به مغز میرسد؛ اما سلولهای عصبی آن را با سرعتی بیشتر از توان جایگزینی مصرف میکنند. درست مانند خودرویی که با وجود باک پر، بهدلیل رانندگی با سرعت بالا، سوختش را با شتاب بیشتری میسوزاند.
مرحلهی خواب REM را «خواب متناقضنما» هم مینامند. چرا که الگوی امواج مغزی در این مرحله، بسیار شبیه به زمانی است که بیدار هستیم، اما بدن در عمیقترین حالت آرامش قرار دارد. چشمها به سرعت حرکت میکنند و رؤیاهای زنده و گاه عجیب را تجربه میکنیم. این مرحله از خواب برای پردازش خاطرات، تنظیم هیجانات و برقراری ارتباط بین بخشهای مختلف مغز حیاتی است، اما دقیقاً به خاطر همین فعالیتهای پیچیده است که انرژی زیادی مصرف میکند.
دانشمندان برای این که ببینند در مغز درحال خواب چه میگذرد، روشی هوشمندانه به کار گرفتند. آنها به جای اینکه جمجمهی موشها را باز کنند (که خودش به مغز آسیب میزند)، روی جمجمه را با مادهای شفاف پوشاندند. این کار به آنها امکان داد بدون آسیب رساندن، فعالیت بخش بزرگی از مغز را زیر میکروسکوپ ببینند. آنها با استفاده از رنگهای مخصوص (فلورسنت)، سه مؤلفهی اصلی را همزمان ردیابی کردند:
۱. حجم خون: نشاندهندهی مقدار سوخت و اکسیژنی که به مغز میرسد.
۲. …
