عصر ایران/ سواد زندگی؛ مریم طرزی - ساعت از نیمهشب گذشته، اما هنوز صدای خنده و صحبتهای پسر یا دختر نوجوانتان از پشت درِ اتاق میآید. یک فیلم جدید دانلود کرده، با دوستانش در گروه مجازی چت میکند و قرار است فردا تا ظهر بخوابد.
این صحنه، برای بسیاری از خانوادههای ایرانی در ماههای تیر و مرداد، کاملاً آشناست. اما سوال اینجاست: این تغییر الگو، صرفاً یک عادت موقتی است یا دارد به مغز و سلامت روان نوجوان آسیب میزند؟
از سوی دیگر، آیا اصلاً باید جلوی این اتفاق را گرفت یا اینکه بدن نوجوان خودش بهترین زمان را میشناسد؟
خواب تابستانی نوجوان ها
بسیاری از ما فکر میکنیم که «هرچه نوجوان بیشتر بخوابد، بهتر است» یا برعکس، «این نظمگریزی خواب، تنبلی محض است». اما واقعیت علمی بسیار پیچیدهتر و جذابتر از این حرفهاست.
پژوهشهای تازهای که در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ در مجلات معتبری مانند Current Biology و Sleep منتشر شده، پرده از رازهای شگفتانگیزی درباره خواب نوجوانان در ایام تعطیلات برداشته است.
در این مقاله، به جای تکرار کلیشههای تکراری، سراغ دادههای بهروز میرویم و در نهایت، نسخهای عملی برای خانوادههای ایرانی میپیچیم. ۱. خواب تابستانی؛ بیشتر اما نه باکیفیتتر
یکی از اولین باورهای غلط این است که تعطیلات یعنی «جبران کمخوابی».
پژوهشگران هلندی و استرالیایی در مطالعهای که روی نوجوانان ورزشکار انجام دادند، دریافتند که میانگین ساعت خواب در تعطیلات به طور محسوسی بیشتر از روزهای مدرسه است.
اما جالب اینجاست که کیفیت خواب در این دوران نه تنها بهتر نمیشود، بلکه گاهی افت هم میکند.
به عبارت علمی، خواب این نوجوانان «تکهتکهتر» (Fragmented) میشود.
یعنی ممکن است ۱۰ ساعت در رختخواب باشند، اما چندین بار از خواب بپرند و وارد مراحل عمیق و ترمیمکننده نشوند. شب های تابستانی و تا لنگ ظهر خوابیدن
تصور کنید امیرحسین، نوجوان ۱۵ ساله تهرانی، در طول سال تحصیلی ساعت ۱۰ شب میخوابد و ۶:۳۰ بیدار میشود.
اما در تابستان، فیلمهای شبانه و گیمنت، ساعت خواب او را به ۲ نیمهشب میکشاند و بیدار شدنش تا ۱۲ ظهر طول میکشد. اگرچه او ۱۰ ساعت در رختخواب است، اما چون هر روز ساعت خوابش ۳ تا ۴ ساعت جابهجا میشود، مغز هیچگاه …
