امپراتوری ساسانی که از سال ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی بر سرزمین پارس (ایران باستان) حکومت میکرد، یکی از بزرگترین و طولانیعمرترین امپراتوریهای تاریخ باستان است؛ اما برخلاف امپراتوری بیزانس همسایهاش که پژوهشگران زیادی درباره تأثیر تغییرات آبوهوایی بر سرنوشتش کار کردهاند، امپراتوری ساسانی توجه کمتری در این زمینه دریافت کرده است. این در حالی است که بخش بزرگی از سرزمینهای ساسانی، از خشکترین و گرمترین نقاط کره زمین به شمار میروند و اقتصادشان تقریباً به طور کامل به کشاورزی وابسته بوده است. پس منطقی است که بپرسیم: آیا تغییرات آبوهوایی در فراز و فرود این امپراتوری بزرگ نقشی داشته است؟
به گزارش خبرآنلاین، پیش از این برخی پژوهشگران (ازجمله ماتلوبکاری و اسلام در سال ۲۰۲۲) ادعا کرده بودند که تغییر اقلیم تأثیر شدیدی بر فروپاشی ساسانیان گذاشته است؛ اما نویسندگان این مقاله - متیو جیکوبسون، آلیسون گاسکوین و دومینیک فلایتمن - با بررسی دقیقتر همه شواهد موجود، به نتیجهای متفاوت و جالبتر رسیدهاند: نهتنها اقلیم عامل اصلی افول ساسانیان نبوده، بلکه در یکی از پررونقترین دورههای این امپراتوری، شرایط آبوهوایی بهشدت نامساعد بوده است! این تناقض ظاهری، هسته اصلی این پژوهش را تشکیل میدهد. چگونه میتوان آبوهوای گذشته را شناخت؟
از آنجا که ۱۵۰۰ سال پیش کسی دماسنج یا بارانسنج نداشته، دانشمندان باید از روشهای غیرمستقیم برای بازسازی اقلیم گذشته استفاده کنند. این روشها را «شاخصهای دیرینهاقلیمی» مینامند. برای مثال: غارها و استالاگمیتها (کنسولهای سنگی که در غارها آب چکه میکند و رسوب میگذارد): ترکیب شیمیایی این رسوبات، بهویژه نسبت ایزوتوپهای اکسیژن در آنها، اطلاعاتی درباره میزان بارندگی در زمان تشکیلشان به ما میدهد. رسوبات کف دریاچهها و تالابها: لایههای رسوبی که در طول قرنها روی هم انباشته شدهاند، مثل حلقههای درخت، تاریخچهای از شرایط محیطی آن دوره را ثبت میکنند. دانههای گرده گیاهان (پالینولوژی): گردههایی که در رسوبات باقی ماندهاند نشان میدهند چه نوع گیاهانی در آن دوره رشد میکردهاند - مثلاً افزایش گرده غلات نشانه گسترش کشاورزی است.
پژوهشگران این مقاله ۹ سند دیرینهاقلیمی موجود از قلمروی ساسانی را جمعآوری و تحلیل کردند. البته اکثر این اسناد …
