قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا (ص) و ستادکل نیروهای مسلح از مهمترین ارکان ساختار فرماندهی و مدیریت دفاعی جمهوری اسلامی ایران هستند؛ دو مجموعهای که هر یک در مقطعی متفاوت از تاریخ و در پاسخ به یک نیاز مشخص شکل گرفتند.
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا (ص)، در میانه جنگ تحمیلی و با هدف ایجاد فرماندهی و هماهنگی عملیاتی میان ارتش و سپاه تشکیل شد و ستاد فرماندهی کل قوا که بعدها به ستاد کل نیروهای مسلح تغییر نام داد، برای ایجاد هماهنگی و انسجام در سطح کل نیروهای مسلح شکل گرفت.
این دو مجموعه در بیش از چهار دهه گذشته، با وجود ارتباط نزدیک، دو ساختار متمایز با مأموریتهای متفاوت بودهاند اما تحولات امنیتی و نظامی سالهای اخیر و تجربه جنگهای جدید، در نهایت به تحول ساختاری و شکلگیری مجموعهای واحد متشکل از «ستاد کل نیروهای مسلح» و «قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا (ص)» منجر شده است؛ مجموعهای که حالا ریاست آن بر عهده سرلشکر پاسدار خلبان علی عبداللهی و جانشین آن بر عهده امیر سرتیپ کیومرث حیدری قرار گرفته است. قرارگاه خاتم چگونه متولد شد؟
بر اساس اسناد و خاطرات منتشرشده از هاشمی رفسنجانی، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا (ص) در ۳۰ بهمن ۱۳۶۲ و در آستانه عملیات خیبر شکل گرفت. تشکیل این قرارگاه را باید نتیجه تجربه سه سال نخست جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و آشکار شدن ضرورت ایجاد یک مرکز فرماندهی مشترک میان ارتش و سپاه دانست.
در سالهای ابتدایی جنگ، ارتش و سپاه هر یک ساختار، فرماندهی و شیوه عملیاتی خاص خود را داشتند و در عین همکاری در جبههها، هماهنگکردن ظرفیتهای دو نیرو در عملیاتهای بزرگ همواره یکی از مسائل مهم فرماندهی جنگ بود. قرارگاههای مشترکی مانند قرارگاه کربلا برای حل این مسئله ایجاد شده بودند اما با پیچیدهترشدن عملیاتها، نیاز به سطحی بالاتر از فرماندهی مشترک احساس شد.
در چنین شرایطی، امام خمینی (ره) رهبر وقت انقلاب اسلامی مسئولیت فرماندهی جنگ را به اکبر هاشمی رفسنجانی واگذار کردند و قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا (ص) به عنوان مرکز عالی فرماندهی عملیاتهای مشترک شکل گرفت. هاشمی رفسنجانی …
