تشییع پیکر مریم همتیان بازیگر جوان سینما و تئاتر

هر اثر نمایشی را می‌توان دست‌کم در دو ساحت اصلی سنجید: فرم و محتوا. فیلم زمانی می‌تواند به اثری موفق تبدیل شود که این دو ساحت در خدمت یکدیگر قرار بگیرند؛ یعنی ایده و مضمون، از مسیر زبان سینما و روایت به مخاطب منتقل شود. از همین منظر، اگر بخواهیم فیلم بیداد را در یک جمله توصیف کنیم، باید گفت فیلم در زبان تصویر و قاب‌بندی، گاه به نتایج قابل توجهی می‌رسد، اما در داستان‌گویی و روایت، با ضعف‌های جدی مواجه است.

قاب‌هایی که در روایت گم می‌شوند

برای نمونه، فیلم چند قاب قابل تأمل دارد. یکی از آنها جایی است که ستی در میان گروه کُر می‌خواند و در لحظه‌ای می‌ایستد؛ تصویری که می‌تواند به‌درستی مفهوم «دیده یا شنیده نشدن» او را منتقل کند و نشان دهد حضور و غیابش در این جمع تفاوت چندانی ایجاد نمی‌کند. در نمایی دیگر، ستی برای خواندن به فضایی زیرزمینی پناه می‌برد و دوربین او را از پشت، در تاریکی و پایین‌تر از سطح زمین، رو به نور نشان می‌دهد؛ تصویری که با جهان معنایی فیلم و موقعیت شخصیت هماهنگی قابل قبولی دارد.

اما مسئله اینجاست که این قاب‌ها، هرچقدر هم از نظر بصری قابل توجه باشند، بدون یک روایت قدرتمند نمی‌توانند به تنهایی فیلم را نجات دهند. سینما صرفاً مجموعه‌ای از قاب‌های زیبا یا معنادار نیست؛ این قاب‌ها زمانی اثرگذار می‌شوند که در دل یک روند روایی قرار بگیرند و از دل کنش و واکنش شخصیت‌ها، معنا را به وجود بیاورند.

وقتی پیام جای داستان را می‌گیرد

شاید مهم‌ترین ضعف بیداد سهیل بیرقی نیز دقیقاً همین‌جا باشد. فیلم به نظر می‌رسد از یک گزاره یا پیام ذهنی آغاز کرده و سپس داستان را برای رساندن آن پیام ساخته است؛ در حالی که در یک روایت موفق، معمولاً این کنش و واکنش شخصیت‌ها، موقعیت‌های دراماتیک و پیامد‌های انتخاب‌های آنهاست که به‌تدریج معنا را شکل می‌دهد. در «بیداد»، اما معنا از ابتدا وجود دارد و فیلم تلاش می‌کند شخصیت‌ها و موقعیت‌ها را در مسیر انتقال آن قرار دهد. به همین دلیل، تماشاگر کمتر در فرآیند کشف معنا قرار می‌گیرد و بیشتر با فیلمی مواجه است که می‌خواهد معنای مورد نظرش را به او منتقل کند.

این مسئله را می‌توان از همان سکانس‌های ابتدایی دنبال کرد. ستی در تلاش است راهی برای خوانندگی پیدا کند؛ یک‌بار در کنار صدای یک خواننده مرد آواز می‌خواند، یک‌بار وارد گروه کُر می‌شود و در آنجا نیز حتی نبودنش تغییر چندانی در نتیجه ایجاد نمی‌کند و در ادامه به کافه‌ای زیرزمینی می‌رود؛ جایی که حضور پلیس، مسیر زندگی او را وارد مرحله دیگری می‌کند. این موقعیت‌ها بالقوه می‌توانستند مصالح یک روایت دراماتیک قدرتمند باشند، اما فیلم در بسیاری از موارد به جای اینکه آنها را به یکدیگر پیوند دهد و از دلشان کشمکش بسازد، بیشتر از آنها برای تأکید بر گزاره مرکزی خود استفاده می‌کند.

فیلم‌نامه بیداد و ضعف در ساختار روایت

از همین‌جا ضعف دیگری در ساختار فیلم‌نامه آشکار می‌شود. اگرچه می‌توان رگه‌هایی از الگوی سه‌پرده‌ای را در «بیداد» پیدا کرد، اما این الگو آن‌قدر پرداخت نشده که بتواند یک مسیر دراماتیک منسجم بسازد. در آغاز، با ستی و تلاش او برای خوانندگی مواجهیم؛ در میانه، درگیری او با پلیس تبدیل به نقطه‌ای مهم در مسیر داستان می‌شود و در نهایت فیلم به پایانی باز می‌رسد. اما میان این مراحل، آن پیوند علت و معلولی و افزایش تدریجی تنش که باید موتور محرک یک داستان باشد، به اندازه کافی شکل نمی‌گیرد.

به‌خصوص در ماجرای درگیری ستی با پلیس، فیلم به جای ساختن یک موقعیت پیچیده و دراماتیک، خیلی ساده و مستقیم به مخاطب می‌گوید که این اتفاق باعث می‌شود پلیس به دنبال او بیفتد و در نهایت دستگیرش کند. مسئله این نیست که چنین اتفاقی نمی‌تواند در داستان رخ دهد؛ مسئله این است که فیلم نتوانسته این اتفاق را به یک نقطه عطف دراماتیک تبدیل کند. در نتیجه، آنچه باید حاصل یک زنجیره طبیعی از کنش‌ها و واکنش‌ها باشد، بیشتر شبیه یک حرکت فیلمنامه‌ای برای رساندن شخصیت از نقطه‌ای به نقطه دیگر به نظر می‌رسد.

پایان باز؛ الزاماً نشانه روایت مدرن نیست

از این منظر، پایان باز فیلم نیز به خودی خود امتیازی برای آن محسوب نمی‌شود. باز بودن پایان الزاماً به معنای مدرن بودن روایت نیست. سینمای مدرن می‌تواند با ابهام و پایان‌های گشوده، مخاطب را در فرآیند کشف معنا مشارکت دهد؛ اما در «بیداد» مسئله این است که فیلم در بخش عمده‌ای از مسیر، معنای مورد نظر خود را بیش از اندازه روشن کرده است؛ بنابراین پایان باز، لزوماً آن ابهامی را که باید حاصل پیچیدگی روایت باشد ایجاد نمی‌کند.

موسیقی؛ عنصری که به روایت متصل نمی‌شود

موسیقی نیز از دیگر بخش‌هایی است که نمی‌تواند آن‌طور که باید در خدمت جهان فیلم قرار بگیرد. با توجه به اینکه خوانندگی و موسیقی بخش مهمی از زندگی شخصیت اصلی را تشکیل می‌دهد، انتظار می‌رود انتخاب موسیقی‌ها ارتباطی ارگانیک با فضای دراماتیک و موقعیت‌های داستان داشته باشد. با این حال، انتخاب برخی قطعات بیشتر به عنوان عنصری مستقل به نظر می‌رسد تا جزئی جدایی‌ناپذیر از روایت. به همین دلیل، موسیقی در بعضی لحظات به جای آنکه به ساختن فضای فیلم کمک کند، از آن فاصله می‌گیرد.

بازی امیر جدیدی؛ نقطه قوتی که فیلم‌نامه هدر می‌دهد

در بازیگری، اما با موقعیت متفاوتی روبه‌رو هستیم. امیر جدیدی، در نقش یک شخصیت مکمل، یکی از اجرا‌های قابل توجه فیلم را ارائه می‌دهد. نکته جالب درباره بازی او این است که به نظر می‌رسد از یک مابه‌ازای بیرونی و شخصیتی حقیقی در جهان واقعی برای ساختن این کاراکتر بهره گرفته و این ارجاع را نیز به‌خوبی در بازی خود اجرا کرده است. همین مسئله باعث می‌شود حضور او از نظر بازیگری قابل توجه باشد و توانایی جدیدی را به رخ بکشد.

اما اینجا نیز فیلم‌نامه مانع از کامل شدن نتیجه می‌شود. شخصیت امیر جدیدی ناگهان وارد فیلم می‌شود، بدون آنکه پیشینه و انگیزه‌هایش به اندازه کافی برای مخاطب روشن شود، و بعد نیز از داستان خارج می‌شود؛ بدون اینکه فیلم توضیح روشنی درباره اینکه او دقیقاً چه جایگاهی در جهان داستان دارد یا قرار است چه نقشی در مسیر شخصیت اصلی ایفا کند ارائه دهد. بنابراین، بازی خوب یک بازیگر نمی‌تواند خلأ شخصیت‌پردازی را به طور کامل جبران کند.

چگونه گفتن مهمتر است

در نهایت، بیداد را می‌توان فیلمی دانست که ایده و دغدغه قابل تأملی دارد و در برخی لحظات نیز از نظر تصویری به نتایج خوبی می‌رسد، اما در تبدیل این ایده به یک روایت منسجم موفق نیست. فیلم از همان ابتدا می‌داند که می‌خواهد چه چیزی بگوید، اما مسئله اصلی این است که نمی‌تواند این «چه گفتنی» را به یک «چگونه گفتن» سینمایی و دراماتیک قدرتمند تبدیل کند.

به بیان دیگر، مشکل اصلی فیلم بیداد را باید نه در نداشتن پیام، بلکه در شیوه انتقال آن جست‌و‌جو کرد. وقتی پیام پیش از داستان وجود داشته باشد و شخصیت‌ها و موقعیت‌ها بیشتر وظیفه انتقال آن را بر عهده بگیرند، خطر این وجود دارد که روایت به حاشیه برود و فیلم به مجموعه‌ای از موقعیت‌ها و قاب‌های معنادار تبدیل شود. «بیداد» در بهترین لحظاتش نشان می‌دهد که فیلمساز زبان تصویر را می‌شناسد؛ اما در همان حال، ضعف فیلم‌نامه اجازه نمی‌دهد این تصاویر در یک ساختار روایی قدرتمند کنار یکدیگر قرار بگیرند؛ و شاید بتوان مسئله «بیداد» را نیز با همین تعبیر خلاصه کرد: فیلم از یک ایده شروع می‌کند، اما، چون داستانش را برای رساندن آن ایده می‌سازد و نه ایده را از دل داستان و کنش شخصیت‌ها استخراج می‌کند، هرچه جلوتر می‌رود، فاصله میان آنچه می‌خواهد بگوید و آنچه واقعاً دراماتیزه می‌کند، بیشتر آشکار می‌شود.

به گزارش ایلنا به نقل از رسانه‌ها، در این دیدار که روز گذشته صورت گرفت، محمود صفری شهردار اردبیل با قدردانی از خانواده اکبر عبدی، بر اهمیت حفظ میراث هنرمندان بزرگ به عنوان میراث فرهنگی تاریخی شهر تاکید کرد.

وی افزود: شهرداری اردبیل در پی تکریم جایگاه این هنرمند ماندگار، لایحه‌ای را جهت نام‌گذاری یکی از فرهنگسراهای جدیدالاحداث شهر به نام اکبر عبدی به شورای شهر تقدیم خواهد کرد.

وی ادامه داد: با حرکت فرهنگی خانواده آن هنرمند نامدار، بخشی از میراث هنری ایشان در زادگاهش به نمایش گذاشته شده و برای نسل‌های آینده ماندگار خواهد بود.

در این مراسم، فرهاد قائمیان بازیگر سینما، به همراه میرمحمد سید هاشمی،پ رئیس شورای شهر، حبیب فتحی عضو شورا، کیوان حسن‌زاده معاون معماری و شهرسازی شهرداری و ابراهیم نیرومند از هنرمندان اردبیل حضور داشتند و در پایان، با تجلیل از خدمات بی‌نظیر مرحوم اکبر عبدی به هنر ایران، بر ضرورت حمایت از میراث فرهنگی و هنری او تأکید شد.

  انتهای پیام/

نادر فلاح، بازیگر تئاتر، سینما و تلویزیون، در گفت‌وگویی تازه از وضعیت کاری خود و آنچه بی‌مهری و فراموش‌شدن در سینمای ایران می‌داند، گلایه کرد؛ اظهاراتی که به‌خصوص با اشاره‌ی مستقیم او به داوود میرباقری و حسن فتحی، خبرساز شده است.

فلاح در این گفت‌وگو با اشاره به سابقه‌ی چندین‌ساله‌ی خود در بازیگری، خطاب به میرباقری درباره‌ی سریال «سلمان فارسی» گلایه کرد و مضمون حرفش این بود که با وجود سابقه‌ی همکاری و فعالیتش، در این پروژه جایی برای او در نظر گرفته نشده است. او با لحنی گلایه‌آمیز گفت: «آقای میرباقری، من در سریال سلمان شما جایی ندارم؟» و از این گفت که احساس می‌کند برخی از کارگردانان او را فراموش کرده‌اند.

فلاح در ادامه نام حسن فتحی را نیز مطرح کرد و گلایه‌ای مشابه درباره‌ی او داشت؛ حرف‌هایی که نشان می‌دهد ناراحتی بازیگر فقط به یک پروژه یا یک کارگردان محدود نیست و او از روند انتخاب بازیگران در سینمای ایران دلخور است.

بخش دیگری از صحبت‌های آقای فلاح در رسانه‌ی تصویری «آن» به مناسبات تولید و انتخاب بازیگران مربوط می‌شد.

او معتقد است تهیه‌کنندگان در شرایط فعلی کمتر حاضر به ریسک هستند و بیشتر روی تعدادی بازیگر مشخص سرمایه‌گذاری می‌کنند؛ موضوعی که باعث می‌شود بخشی از بازیگران باتجربه کمتر فرصت حضور در پروژه‌های مهم را پیدا کنند. این بخش از صحبت‌های او نیز در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی بازتاب پیدا کرده است.

نادر فلاح همچنین درباره‌ی جشنواره‌ی فیلم فجر با لحنی تندتر صحبت کرد. یکی از ویدئوهای منتشرشده از این گفت‌وگو با تیتر «گلایه شدید نادر فلاح به جشنواره فجر؛ لطفاً به من سیمرغ ندهید!» منتشر شده است.

این اظهارات در حالی مطرح شده که فلاح در جشنواره‌ی فیلم فجر امسال نیز برای بازی در فیلم «کوچ» در جمع نامزدهای بخش بهترین بازیگر مکمل مرد قرار داشت.

در مجموع، آنچه گفت‌وگوی تازه‌ی نادر فلاح را جنجالی کرده، صرفاً انتقاد او از کم‌کاری یا کم‌دیده‌شدن نیست؛ بلکه او این بار با نام بردن از چهره‌هایی مانند میرباقری و فتحی، گلایه‌ی خود را شخصی‌تر و صریح‌تر مطرح کرده و از فراموش‌شدن خود در پروژه‌های مهم سخن گفته است.

انتهای پیام