فرارو - نسل جدیدی از داروهای ضدسرطان بر پایه آنتیبادیهای چندهدفه در حال ورود به مراحل بالینی است؛ مولکولهایی که میتوانند بهطور همزمان چند هدف مختلف را شناسایی و به آنها متصل شوند.
به گزارش فرارو به نقل از «نیچر»، طی پنج سال گذشته تعداد آنتیبادیهای دوهدفه که از سوی نهادهای نظارتی در سراسر جهان تأیید شدهاند، از سه مورد به بیش از ۲۰ مورد افزایش یافته است. این روند در کنار پیشرفتهای حاصلشده در تولید پروتئین و هوش مصنوعی، پژوهشگران را به سمت توسعه آنتیبادیهایی با قابلیت اتصال همزمان به سه هدف یا بیشتر سوق داده است.
پژوهشگران در نشست انجمن آمریکایی تحقیقات سرطان، کشف و توسعه دارو در بوستون، نمونههایی از درمانهای مبتنی بر آنتیبادیهای چندهدفه را ارائه کردند که هدف آنها افزایش اثربخشی در برابر تومورها، کاهش سمیت برای سلولهای سالم و مقابله بهتر با مقاومت سرطان در برابر درمان است.
داروهای چندمنظوره
آنتیبادیهای دوهدفه نخستینبار بیش از ۵۰ سال پیش مطرح شدند، اما نخستین درمان مبتنی بر این فناوری در سال ۲۰۰۹ به تأیید رسید.
یکی از موانع اصلی توسعه این داروها، دشواری تولید مولکولهای پایدار در آزمایشگاه بود. در مراحل اولیه، بسیاری از این آنتیبادیها به یکدیگر متصل میشدند و به شکل تودههایی غیرقابل استفاده درمیآمدند. پیشرفت در فناوری تولید پروتئین، طراحی مولکولی و ابزارهای محاسباتی اکنون امکان ساخت دقیقتر این ترکیبات را فراهم کرده است.
بخش قابل توجهی از آنتیبادیهای دوهدفه، هم پروتئینهای موجود روی سلولهای سرطانی و هم سلولهای ایمنی موسوم به سلولهای T را هدف قرار میدهند. این داروها که «درگیرکنندههای سلول T» نامیده میشوند، با نزدیک کردن سلول T به سلول سرطانی، سیستم ایمنی را برای حمله به تومور فعال میکنند.
دستکم ۱۲ مورد از این داروها برای درمان انواع سرطان، از جمله برخی انواع لوسمی و میلوما، به تأیید رسیدهاند.
تلاش برای کاهش سمیت
با وجود پیشرفتهای حاصلشده، سمیت همچنان یکی از چالشهای مهم این داروهاست. پژوهشگران در تلاش هستند آنتیبادیهایی طراحی کنند که تنها در شرایط مناسب و در محل تومور فعال شوند تا احتمال آسیب به بافتهای سالم کاهش یابد.
یکی از رویکردهای جدید، توسعه آنتیبادیهای سههدفهای است که گروه مشخصی از سلولهای T را برای حمله به تومور هدف قرار میدهند. هدف از این طراحی، کاهش احتمال فعال شدن گسترده سلولهای T و جلوگیری از بروز پاسخهای ایمنی ناخواسته است.
روش دیگر، طراحی آنتیبادیهایی است که علاوه بر هدف اصلی، پروتئینهای دیگری را که بیشتر در سلولهای سرطانی یافت میشوند شناسایی کنند. این راهکار میتواند به افزایش دقت درمان و کاهش احتمال آسیب به سلولهای سالم کمک کند.
پژوهشگران امیدوارند ترکیب مهندسی پیشرفته پروتئین، شناخت دقیقتر زیستشناسی تومورها و ابزارهای هوش مصنوعی، زمینه را برای تولید داروهای ضدسرطان دقیقتر و مؤثرتر فراهم کند.
