کیومرث اشتریان در یادداشتی در روزنامه شرق نوشت: «خطای شناختی یعنی سوگیریهای فکری؛ و خطای تحلیلی یعنی اشتباه در استدلال. این دو اگرچه متفاوت هستند، اما نقشی انکارنشدنی در خطای تصمیمگیری دارند.
1. خطای تحلیلی میتواند ناشی از این باشد که اطلاعات اندکی در دسترس شماست و به خطای تصمیمگیری دچار میشوید. ما برآوردی از قدرت نظامی نداریم، برآوردی از میزان پشتیبانی دولت در تأمین کالاهای عمومی نداریم، برآوردی از تأثیر محاصره و سلاح و تجهیزات دشمن نداریم؛ در نتیجه ممکن است به خطا رویم. بسیاری از مقامات و کارگزاران و کنشگران سیاسی ایرانی و خارجی، از میزان قدرت موشکی و پهپادی ایران ناآگاه بوده و همین سبب شده تا قدرت نظامی ایران را دستکم بگیرند. خویشتنداری و پرهیزگاری ایران از ورود به جنگ، آنهم پس از ضربات پیاپی از سوی اسرائیل و آمریکا، بر علت فزوده بود. نمایش قدرت برای بازدارندگی یک ابزار مهم است و ضرورت استفاده از این ظرفیت همچنان باقی است. باید از ظرفیت نمایش قدرت در بزنگاههای تاریخی استفاده شود تا دشمنان دچار خطای تحلیلی نشوند و به ایران حمله نکنند.
2. خطای تحلیلی/ شناختی میتواند ناشی از آن باشد که در روابط بینالملل بازگشت رئالیسم تهاجمی را نادیده گرفته باشید. تجربه عراق، لیبی، افغانستان، غزه و ایران نشان میدهد که در شرایط برتری نظامی، قدرتهای بزرگ استفاده از زور را بر سازوکارهای حقوق بینالملل برتری میدهند. آمریکا و اسرائیل (و بهویژه ترامپ و نتانیاهو) اگر دست برتری در حوزه نظامی بیابند، در استفاده از آن درنگ نخواهند کرد. تجربه تاریخی نشان داده است که با برتری و پیروزی تا پایان راه خواهند رفت. اگر هم فرصتی بیابند باز هم حملهور خواهند شد. اگر از تاریخ هیچ ندانیم، تجربه دو جنگ اخیر همه چیز را به ما خواهد گفت که چگونه به مجرد احساس قدرت باز هم حمله خواهند کرد و پایبند هیچ قانون و هنجار اخلاقی و بینالمللی نخواهند بود. آنان پایان راه را برای ایران مشخص کردهاند: ویرانی و پارهپارهکردن ایران. به باور آنان، ایران زیادی بزرگ است. همه ظرفیت و اندوختههای نفتی و منابع طبیعی جهان را از روی سرشتی نژادپرستانه و منفعتطلبانه …
