در ۳۰ اکتبر ۱۹۶۱ [۸ آبان ۱۳۴۰] در دوردستهای شمال روسیه، بزرگترین انفجار دستساز تاریخ توسط اتحاد جماهیر شوروی با آزمایش سلاح هستهای جدیدش، یعنی «بمب تزار»، رقم خورد. این بمب با قدرتی بیش از ۳۰۰۰ برابر بمبی که هیروشیما را لرزاند منفجر شد؛ اما واقعیت این است که در طراحی اولیه، قرار بود حتی از این هم بسیار بزرگتر و مهیبتر باشد. مسابقه تسلیحاتیِ هولناک جنگ سرد که مسکو را به ساخت سلاحی غولپیکر کشاند
در سال ۱۹۶۱، ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی درگیر رقابتی اقتصادی، سیاسی و نظامی برای اثبات برتری خود بر بخش عمدهای از جهان بودند. پس از جنگ جهانی دوم، کمونیستهایی که زمام امور روسیه را در دست داشتند، به دنبال گسترش حوزه نفوذ خود بودند و بخشی از این سیاست توسعهطلبانه ایجاب میکرد که ایالات متحده و ارتش آن را عقب نگه دارند و مهار کنند. برای دستیابی به این مقصود، شوروی سرمایهگذاری سنگینی بر روی توسعه توانمندیهای هستهای نوین انجام داد. هر دو کشور بمبهای اتمی پیشرفتهای ساخته بودند که قدرت تخریب باورنکردنی آنها، بمبهای استفادهشده توسط آمریکا در هیروشیما و ناکازاکی ژاپن را کاملاً ناچیز و کماهمیت جلوه میداد. اما نقطه ضعف بزرگ شوروی این بود که ایالات متحده توانایی هدف قرار دادن مستقیم خاک شوروی را داشت، در حالی که شوروی هنوز فاقد توانایی لازم برای حمله به خاک اصلی ایالات متحده بود.
تا سال ۱۹۶۱، شوروی با تمام توان برنامهی توسعه سلاحهای هستهای خود را به پیش میراند و به مدت پنج سال روی طرحی کار کرده بود که پتانسیل ایجاد انفجاری با قدرت ۱۰۰ مگاتن را داشت؛ این در حالی بود که قدرت انفجارهای رخداده در ژاپن حتی به یک مگاتن هم نرسیده بود. این بمب که روسها آن را «مادر کوزکا» (اصطلاحی روسی کنایه از درس عبرت دادن به دیگری) مینامیدند، بزرگترین بمبی بود که تا آن زمان ساخته شده بود (نام «بمب تزار» تا دهه ۱۹۹۰ به کار برده نمیشد). چرا شوروی قدرت بمب تزار را کاهش داد؟
«آندره ساخاروف»، فیزیکدان هستهای …
