فرارو- در همین هفته، پنج سال از زمانی میگذرد که طالبان کنترل افغانستان را دوباره به دست گرفت؛ آنها پس از دو دهه به قدرت بازگشتند و حکومتی اسلامی را احیا کردند که حقوق زنان را به شدت محدود کرده بود.
به گزارش فرارو به نقل از نیویورک تایمز، به گفته کارشناسان، در این چند سال، زنان و دختران به شکلی نظاممند از بخش عمدهای از عرصههای عمومی حذف شدهاند. همچنین برخی معتقدند محدودیتهایی که بر نیمی از جمعیت کشور تحمیل شده، میتواند افغانستان را تا مدتها در آینده دچار رکود و ناتوانی کند.
محدودیتهای شدید علیه زنان و دختران، بازگشتی به شرایطی است که در دوران پیشینِ تسلط طالبان بر افغانستان در اواخر دهه ۱۹۹۰ حاکم بود. تاکنون بیش از ۱۶۰ فرمان علیه زنان و دختران صادر شده است که آنان را از تحصیلات متوسطه و عالی محروم کرده و آزادیهایشان را در زمینههای اشتغال، رفتوآمد، پوشش، بیان و تصمیمگیری محدود میسازد.
نهاد زنان سازمان ملل متحد روز چهارشنبه اعلام کرد: «در دوران معاصر، هیچ کشور دیگری حقوق نیمی از جمعیت خود را تا این حد از طریق قوانین، سیاستها و رویههای اجرایی از بین نبرده است. همزمان، بحرانهای همپوشانِ بشردوستانه و اقتصادی و همچنین فقرِ رو به گسترش، تأثیر نامتناسب و سنگینی بر زنان و دختران داشته است.»
گزارش جدید زنان سازمان ملل متحد که بر اساس نظرسنجیهای اخیر تهیه شده، نشان میدهد که محدودیتهای رسمی، فشارهای اجتماعی را تشدید کرده است و بسیاری از زنان میگویند که جوامعشان به طور فزایندهای آنها را برای انطباق با شرایط تحت فشار قرار میدهند. در این گزارش آمده است: «نیم دهه افزایش محدودیتها، دامنه فعالیت زنان افغان، کارهایی که میتوانند انجام دهند و نحوه زندگی آنها را محدود کرده است. نتایج نگرانکننده است.»
این نهاد در بهار گذشته و سال پیش، از حدود ۵۰۰۰ نفر از ساکنان مناطق روستایی و شهری افغانستان نظرسنجی کرد و از زنان و مردان درباره زندگی تحت حاکمیت طالبان پرسشهایی پرسید. پاسخهای زنان و مردان در برخی موارد مشابه بود، اما تفاوتهای بسیار فاحشی نیز در آنها دیده میشد.
بسیاری از شرکتکنندگان در این نظرسنجی از روند زندگی خود در سالهای اخیر ابراز نارضایتی کردند. با این حال، بر اساس گزارش سازمان ملل، زنان سطحی از انزوا و پریشانی را گزارش کردند که نشاندهنده بحران رو به گسترش سلامت روان است.
بیش از نیمی از مردان شرکتکننده در نظرسنجی حدود ۵۵ درصد اظهار داشتند که وضعیت زندگیشان بدتر از آن چیزی است که پیش از اوت ۲۰۲۱ انتظار داشتند؛ در مقایسه، ۶۵ درصد از زنان نیز احساس مشابهی را بیان کردند. اما دلایل آنها برای این ارزیابی، تفاوتهای آشکاری با یکدیگر داشت.
پاسخدهندگان مرد از فقدان فرصتهای اقتصادی ابراز نارضایتی کردند، در حالی که بسیاری از زنان نیز محدودیت دسترسی به آموزش (برای خود یا فرزندانشان) و همچنین قوانینی را که مشاغل و زندگی زنان را محدود میسازد، عامل این وضعیت دانستند.
در گزارش سازمان ملل آمده است: «این محدودیتها با مسدود کردن مسیرهای آموزش و بسیاری از فرصتهای شغلی، فشارهای اقتصادی موجود بر دوش اکثر زنان را تشدید میکنند.» این گزارش همچنین به «آسیبهای عمیق شخصی» ناشی از این وضعیت برای زنان افغانستان اشاره دارد. بنا بر این گزارش، بسیاری از زنان از افزایش استرس، نگرانی و فشار خبر دادهاند که «با شواهد گستردهترِ حاکی از وخامت سلامت روان» همخوانی دارد.
این گزارش بر انزوایی تأکید میکند که بسیاری از زنان افغان اکنون در پی این محدودیتها تجربه میکنند. اکثریت قاطع زنان شرکتکننده در نظرسنجی یعنی ۹۰ درصد اظهار داشتند که برای خروج از خانه نیازمند اجازه یکی از اعضای مرد خانواده هستند؛ همچنین بیش از نیمی از آنها گفتند که تنها یک یا دو بار در ماه از خانه خارج میشوند. در مقابل، بیش از ۹۵ درصد از مردان شرکتکننده در نظرسنجی اعلام کردند که روزانه از خانه بیرون میروند.
پایبندی زنان و دختران به قوانین جدید طالبان، بهطور فزایندهای از سوی اطرافیانشان همچون خویشاوندان و همسایگان تقویت میشود. گزارش سازمان ملل خاطرنشان میکند که نزدیک به ۴۰ درصد از زنانِ شرکتکننده در نظرسنجی امسال، اظهار داشتهاند که بیش از گذشته تحت فشار هستند تا رفتار خود را اصلاح کنند؛ چرا که نگرانند مبادا اطرافیانشان آنها را به دلیل نوع پوشش، گفتار یا رفتاری که «نامناسب» تلقی میشود، گزارش دهند.
«بلقیس احمدی»، وکیل حقوق بشر و کارشناس مسائل افغانستان که پیشتر با «مؤسسه صلح ایالات متحده» همکاری میکرد، در گزارشی تازه پیرامون حاکمیت طالبان نوشت: «طالبان با تبدیل هنجارهای مردسالارانه به الزامات قانونی و وادار کردن خانوادهها به اجرای ایدئولوژی خود، دامنه کنترل حکومتی را تا عمق حریم خصوصی گسترش دادهاند.»
کارشناسان حقوق بشر میگویند که بحران وضعیت زنان در افغانستان به نقطه بحرانی رسیده است.
افغانستان تنها کشور جهان است که دسترسی دختران و زنان به تحصیلات فراتر از مقطع ابتدایی را رسماً ممنوع کرده است. هرچه محرومیت زنان و دختران از مدارس، نهادها و عرصههای عمومی طولانیتر شود، نظام محدودکننده ریشهدارتر شده، آنها بیشتر عقب میمانند و الگوهای کمتری در دسترس خواهد بود؛ امری که احتمال بازیابی جایگاه و شرایط آنها را بهشدت کاهش داده و چشمانداز بلندمدت کشور را به خطر میاندازد.
یونسکو در بیانیهای که این هفته منتشر شد، ضمن درخواست برای احیای کامل حق تحصیل زنان و دختران افغان، نوشت: «با بزرگ شدن نسل جدیدی از دختران بدون دسترسی به آموزش، آینده آنها بیش از پیش تیره و تار میشود.»
احمدی در تحلیل خود نوشت: «پشت هر فرمان طالبان، داستانی انسانی نهفته است: دانشجویی که کتابهایش را جمع میکند، معلمی که از حرفه مورد علاقهاش کنار گذاشته شده، قاضیای که مجبور به پنهان شدن شده، پزشکی که از درمان بیماران بازداشته شده، کارآفرینی که کسبوکارش را تعطیل میکند، یا دختر جوانی که از والدینش میپرسد چرا دیگر اجازه آموختن ندارد، در حالی که برادرش آزادانه به مدرسه میرود.»
او استدلال میکند که جامعه جهانی باید صدای کسانی باشد که خاموش شدهاند.
احمدی نوشت: «بزرگترین خطری که امروز افغانستان را تهدید میکند، تنها این نیست که ۲۰ میلیون زن و دختر بهطور نظاممند از عرصه عمومی حذف میشوند؛ بلکه خطر این است که جهان بهتدریج در حال خو گرفتن به این وضعیت است.»
