قادر باستانی تبریزی در اعتماد نوشت: بقا و امنیت در برابر تهدیدات وجودی، در یک سال گذشته اولویت ناگزیر کشورمان بود و استراتژی بقا برای عبور از آن مرحله ضرورت داشت. اما استراتژی بقا اگر طولانی شود، دو پیامد متضاد دارد: برای دشمنان وسوسهبرانگیز میشود و در داخل همچون موریانه پایههای قدرت را فرسوده میکند. کشوری که دائم در وضعیت اضطرار زندگی کند، فرصت ساختن اقتصاد پویا، رضایت عمومی، نهادهای کارآمد و روابط خارجی پایدار را از دست میدهد.
اکنون یک پنجره محدود، اما مهم، برای دیپلماسی گشوده شده است. ناکامی امریکا و اسراییل در تحقق اهداف اعلامشده خود، ایستادگی جامعه ایران و توان دفاعی کشور و سپس شکلگیری مسیر توافق با امریکا، موقعیتی کمسابقه برای ورود ایران به مذاکره از موضعی عزتمندانه فراهم کرده است. این فرصت را نباید دستکم گرفت، اما نباید تصور کرد که برای همیشه باقی خواهد ماند.
فرصتهای دیپلماتیک نیز مانند فرصتهای اقتصادی، تاریخ مصرف دارند. اگر در زمان مناسب نتوانیم یک توافق پایدار و قابل اتکا شکل دهیم، هم امکان بهبود شرایط اقتصادی دشوارتر خواهد شد و هم احتمال بازگشت تنش و درگیری افزایش مییابد. هنر سیاستگذاری در این مقطع، تبدیل دستاورد جنگ به یک وضعیت سیاسی و اقتصادی باثباتتر است.
پس چهار فرصت مهم پیش روی ایران قرار دارد که میتوانند یکدیگر را تقویت کنند: نخست، بازدارندگی حاصل از ایستادگی مردم و توان دفاعی کشور؛ دوم، تفاوت منافع بازیگران منطقهای با امریکا و اسراییل که امکان مانور بیشتری برای دیپلماسی ایران ایجاد میکند؛ سوم، پنجره محدود اما مهمی که برای مذاکره و تبدیل دستاوردهای میدان به توافقهای پایدار سیاسی و اقتصادی گشوده شده است؛ و چهارم، امکان بازسازی سرمایه اجتماعی و ایجاد اجماع داخلی بر سر عبور از شرایط اضطراری و حرکت به سمت توسعه.
سه فرصت نخست، قدرت چانهزنی ایران در محیط خارجی را افزایش میدهند و فرصت چهارم، پشتوانه داخلی لازم برای تثبیت دستاوردهای آن را فراهم میکند. اما هیچیک از این فرصتها ابدی نیست. قدرت بازدارندگی اگر به دستاورد سیاسی تبدیل نشود، فرسوده خواهد شد. شکاف منافع میان قدرتها …
