عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان «توافق دفاعی مشترک مکه» را امضا کردند؛ توافقی که مهمترین بند آن از این قرار است: حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور، حمله به هر سه تلقی خواهد شد. هدف رسمی، «تقویت بازدارندگی جمعی» و گسترش ابعاد همکاری دفاعی اعلام شده است. سه قدرت با منابع مکمل کنار یکدیگر قرار گرفتهاند: سرمایه و موقعیت ژئوپلیتیک عربستان، ارتش و صنایع دفاعی رو به رشد ترکیه، و ارتش بزرگ و توان هستهای پاکستان.
این توافق «ناتوی اسلامی» نیست. عبارت «حمله به یکی، حمله به همه» به ماده ۵ ناتو شباهت دارد، ولی هنوز هیچ سازوکار علنی از فرماندهی مشترک، نیروی دائمی، برنامهریزی عملیاتی یکپارچه، قواعد درگیری یا پاسخ خودکار منتشر نشده است. بنابراین «مکه» فعلاً تعهد سیاسی سنگینی است که اگر با زیرساخت نظامی پر شود، میتواند به ائتلاف واقعی تبدیل شود.
و دقیقاً همینجا باید آن را جدی گرفت. پیمان یکشبه ساخته نشده است. مذاکرات سه کشور نزدیک به یک سال جریان دارد. عربستان و پاکستان نیز از سپتامبر ۲۰۲۵ پیمانی دارند که در آن حمله به یکی، حمله به دیگری محسوب میشود. مهمتر اینکه پاکستان طی ماههای گذشته حدود هشتهزار نیرو، جنگنده، پهپاد و سامانه پدافندی به عربستان فرستاده و ریاض نیز بزرگترین قرارداد صادرات دفاعی ترکیه را برای پهپادهای این کشور منعقد کرده است. در نتیجه، «مکه» از پیش یک زیرساخت نظامی دارد.
برای ایران، مهمتر از متن توافق، علت پیدایش آن است. عربستان پس از ماهها قرارگرفتن در معرض موشک و پهپاد و اختلال در صادرات انرژی، در حال خریدن «عمق امنیتی» است. ریاض از یک سو نسبت به قابلیت آمریکا برای تضمین امنیت منطقه تردید پیدا کرده و از سوی دیگر از قدرتگیری و رفتار نظامی اسرائیل نیز نگران است؛ اما در هفتههای اخیر حملات ایران و نیروهای همسو با تهران، تهدید ایران را به مسئلهای فوری برای امنیت داخلی عربستان تبدیل کرده است.
اگر هدف فشار نظامی بر کشورهای خلیج فارس، واداشتن آنان به فاصلهگرفتن از آمریکا و اسرائیل باشد، اما نتیجه عملی آن پیوندزدن عربستان به ارتش پاکستان و ترکیه شود، …
