فرارو- امضای ساده «ونسان» امروز به یکی از نشانههای شناختهشده آثار ونگوگ تبدیل شده است، اما پشت این انتخاب ساده، داستانی درباره رابطه او با خانواده، دشواری تلفظ نام خانوادگیاش و حتی نگاهش به فروش آثار هنری نهفته است.
به گزارش فرارو به نقل از آرت نیوزپیپر، ونسان ونگوگ یکی از معدود هنرمندان تاریخ هنر است که آثارش را عمدتاً تنها با نام کوچک خود امضا میکرد. با این حال، تا مدتها بررسی جامعی درباره اینکه او چرا و چگونه از این امضا استفاده میکرد، انجام نشده بود. اکنون پژوهشی از جولیا انگلمایر، تاریخنگار هنر در آمستردام، تصویری دقیقتر از عادتهای ونگوگ در امضای آثارش ارائه کرده است. نخستین نکته شاید آمار آثار امضاشده باشد. ونگوگ حدود هزار نقاشی خلق کرد که حدود ۸۴۰ اثر از آنها باقی مانده است. از میان این آثار، تنها ۱۳۳ نقاشی دارای امضا هستند؛ در دو مورد نیز به جای امضا، عنوانی روی اثر نوشته شده است. به این ترتیب، تنها حدود ۱۶ درصد از نقاشیهای باقیمانده او امضا شدهاند؛ رقمی که برای یک هنرمند قرن نوزدهم بسیار پایین محسوب میشود.
برای مقایسه، پل گوگن، همکار و همدوره ونگوگ، حدود ۶۰ درصد آثارش را امضا کرده بود؛ موضوعی که شاید با اعتمادبهنفس بسیار زیاد او بیارتباط نباشد. چرا فقط «ونسان»؟
ونگوگ دو دلیل اصلی برای استفاده نکردن از نام خانوادگیاش داشت. نخست، رابطه او با بخش بزرگی از خانوادهاش، بهویژه پدرش، چندان خوب نبود. تنها برادرش تئو بود که ونگوگ رابطهای بسیار نزدیک و عمیق با او داشت. ونگوگ در نامهای به تئو در سال ۱۸۸۳ نوشته بود که از نظر شخصیتی با دیگر اعضای خانواده تفاوت زیادی دارد و در واقع خود را یک «ونگوگ» نمیداند.
دلیل دوم، مسئله تلفظ نام خانوادگی بود. نام «ون گوگ» در زبانهای مختلف به شکلهای متفاوتی تلفظ میشود و تلفظ درست آن برای بسیاری از اروپاییها آسان نیست. ونگوگ در سال ۱۸۸۸ به تئو توضیح داده بود که میخواهد در کاتالوگ نمایشگاهی در بلژیک، نامش همانگونه نوشته شود که روی بومها مینویسد: «ونسان»؛ زیرا مردم آنجا قادر به تلفظ صحیح نام خانوادگی او نبودند. چرا امضای ونگوگ اغلب قرمز بود؟
یکی دیگر از ویژگیهای قابل توجه امضاهای ونگوگ، رنگ آنهاست. از میان ۱۳۳ اثر امضاشده، ۷۵ اثر دارای امضای قرمز هستند؛ یعنی چیزی بیش از نیمی از آنها. استفاده از رنگی چنین برجسته برای امضا در آن دوره چندان معمول نبود. این انتخاب در نگاه اول با شخصیت نسبتاً محتاط ونگوگ در امضای آثارش متناقض به نظر میرسد، اما با شیوه کلی او در استفاده از رنگها هماهنگ است.
ونگوگ علاقه زیادی به تضاد میان رنگهای مکمل داشت. برای نمونه، در تابلوی «منظره دریایی نزدیک لسسنماری-دو-لامر»، خود او توضیح داده بود که امضای قرمز را عمداً در میان رنگ سبز قرار داده است. قرمز و سبز در چرخه رنگ، رنگهای مکمل هستند و در کنار یکدیگر جلوهای بسیار چشمگیر ایجاد میکنند. امضاهایی که با زاویه نوشته شدهاند
بیشتر هنرمندان امضای خود را به شکل افقی مینوشتند، اما بیش از نیمی از امضاهای ونگوگ با زاویه قرار گرفتهاند و بسیاری از آنها تقریباً ۴۵ درجه انحراف دارند. یکی از نمونههای شاخص را میتوان در «پرتره دکتر فلیکس ری» دید؛ پزشکی که پس از آسیبزدن ونگوگ به گوش خود، او را درمان کرد.
به گفته انگلمایر، امضاهای مورب گاهی برای ایجاد نوعی بیتعادلی و حس ناآرامی در ترکیببندی اثر به کار رفتهاند؛ ویژگیای که با فضای پرتنش برخی نقاشیهای ونگوگ همخوانی دارد. در ۳۱ اثر مربوط به دوره اقامت او در آرل نیز حرف «V» در امضا شکلی شبیه نعل اسب دارد. این ویژگی را در برخی پرترهها، از جمله «پستچی» و مجموعه مشهور «گلهای آفتابگردان» میتوان مشاهده کرد. چه زمانی ونگوگ نقاشیهایش را امضا میکرد؟
امضای ونگوگ معمولاً در گوشه نقاشی قرار داشت، اما گاهی بخشی از خود ترکیببندی را برای آن انتخاب میکرد. در مجموعه «گلهای آفتابگردان»، امضا روی گلدان قرار گرفته است؛ گویی هنرمند با این کار بر مالکیت و ارتباط شخصی خود با این موضوع تأکید میکند.
در «صندلی ونگوگ» نیز امضا روی جعبهای در قسمت پشتی نقاشی دیده میشود؛ جعبهای که هنوز مشخص نیست حاوی پیازهای در حال جوانهزدن بوده یا پیاز گل. بهطور کلی، ونگوگ معمولاً دو دلیل برای امضای یک اثر داشت: یا از نتیجه کار بسیار راضی بود و احتمال میداد بتواند آن را بفروشد، یا نقاشی را به دوست یا یکی از اعضای خانواده هدیه میداد.
با این حال، بسیاری از آثاری که امروز شاهکارهای مسلم او محسوب میشوند، هرگز امضا نشدند. «شب پرستاره» که اکنون در موزه هنر مدرن نیویورک نگهداری میشود، یکی از مشهورترین نمونههاست. ونگوگ از سال ۱۸۸۲ نقاشی رنگروغن را آغاز کرد، اما تا سال ۱۸۸۴ بهطور جدی امضا کردن آثارش را شروع نکرد. او در نونن، جایی که نزد والدینش زندگی میکرد، ۱۷ اثر را امضا کرد.
بیشترین تعداد امضاها مربوط به دوره اقامتش در پاریس، از ۱۸۸۶ تا ۱۸۸۸، است؛ زمانی که ۵۷ نقاشی خود را امضا کرد و امیدوار بود در پایتخت هنری جهان بتواند آثارش را به نمایش بگذارد و بفروشد. او در آرل نیز ۵۰ اثر را امضا کرد، اما پس از آسیبزدن به گوش خود، این روند کاهش یافت. در دوران اقامتش در آسایشگاه سنرامی تنها هفت اثر امضا شدند و در آخرین دوره زندگیاش در اوور-سور-واز، از میان ۷۳ نقاشی فقط یکی را امضا کرد.
ونگوگ در نامهای به تئو در سال ۱۸۸۸ نوشته بود که مدتی شروع به امضای بومهایش کرده، اما خیلی زود این کار را کنار گذاشته، چون به نظرش «احمقانه» میرسید. شاید این جمله نشانهای از ناامیدی فزاینده او درباره امکان فروش آثارش بوده باشد.
جالب آنکه تنها نقاشی شناختهشدهای که ونگوگ در طول زندگی خود فروخت، «تاکستان سرخ» بود؛ اثری که چند هفته پس از آن نامه تکمیل شد، اما برخلاف بسیاری از آثار دیگر، امضا نداشت. امروز امضای ساده «ونسان» بهخودیخود برای بازار هنر ارزش نمادین زیادی دارد. وقتی یکی از نقاشیهای ونگوگ در حراجیهای بزرگی مانند کریستیز یا ساتبیز عرضه میشود، امضاشده بودن اثر بهعنوان یک ویژگی مهم برجسته میشود؛ زیرا برای مجموعهداران، کمتر چیزی به اندازه داشتن بومی که تنها با یک کلمه ساده، «ونسان»، امضا شده باشد، جذاب و چشمگیر است.
