امیراحمد شیشهگر در روزنامه شرق نوشت: فرض کنیم صبح یکی از روزهای شهریور ۱۴۱۵ است. ایران ۱۰ سال پیرتر شده، هوش مصنوعی بخش بزرگی از بازار کار را دگرگون کرده، آب به یکی از مهمترین متغیرهای اقتصادی کشور تبدیل شده و مناسبات قدرت در خاورمیانه تغییر کرده است.
سؤال این نیست که دولت آن روز چه تصمیمی خواهد گرفت؛ سؤال مهمتر این است که آیا ساختار دولتی که امروز میسازیم، اساسا برای اداره چنین ایرانی طراحی شده است؟ دولتها معمولا با مسائل امروز سنجیده میشوند: تورم چقدر است؟ رشد اقتصادی چه اندازه بوده؟ کسری بودجه چگونه تأمین میشود؟ چند کیلومتر راه ساخته شده؟ برق در تابستان قطع میشود یا نه؟
اما آیندهپژوهی پرسش متفاوتی مطرح میکند: مسائلی که دولت ۱۰ سال دیگر باید با آنها روبهرو شود، امروز در کجا در حال شکلگیریاند؟ این تفاوت کوچکی نیست. در یک سوی ماجرا، «حکمرانی واکنشی» قرار دارد؛ حکمرانیای که منتظر میماند بحران ظاهر شود و سپس برای مهار آن منابع بسیج میکند. در سوی دیگر، «حکمرانی پیشنگر» قرار دارد؛ دولتی که نشانههای ضعیف تغییر را شناسایی میکند، آیندههای بدیل را میسنجد و پیش از آنکه یک روند به بحران تبدیل شود، ظرفیت مواجهه با آن را میسازد.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، آیندهنگری راهبردی را یکی از ابزارهای دولتها برای شناسایی فرصتها، مخاطرات، اختلالها و تغییراتی میداند که ممکن است طی سالهای آینده ظهور کنند. هدف چنین رویکردی پیشبینی قطعی آینده نیست؛ بلکه افزایش توان دولت برای تصمیمگیری در شرایط عدم قطعیت است. از این منظر، مسئله اصلی ایران فقط کیفیت تصمیمهایی نیست که امروز گرفته میشود. پرسش بنیادیتر این است: آیا نظام تصمیمگیری ما اساسا ظرفیت دیدن آینده را دارد؟ پنج نیرویی که دولت ۱۴۱۵ را خواهند ساخت
برای تصور دولت ایران در سال ۱۴۱۵ لازم نیست بدانیم دقیقا چه اتفاقاتی رخ خواهد داد. آیندهپژوهی چنین ادعایی ندارد. کافی است برخی از نیروهای تغییر را که از همین امروز قابل مشاهدهاند، شناسایی کنیم.
- …
