بررسی آمار مربوط به میزان تولید و مصرف بنزین در کشور طی ۲۰ سال گذشته نشان میدهد سیاستهای اعمالشده در این ۲ دهه، اگرچه در مقاطع کوتاه توانستهاند آهنگ رشد مصرف را کُند نمایند اما هیچکدام به اصلاح پایدار در سمت تقاضا منجر نشدهاند به طوری که با وجود افزایش ظرفیت پالایشی و بهرهبرداری از طرحهای بزرگ از جمله پالایشگاه ستاره خلیج فارس، رشد مصرف بار دیگر از رشد تولید پیشی گرفته است.
این آمار نشان می دهد که ناترازی بنزین فقط یک موضوع فنی در حوزه پالایش نیست، بلکه به مسالهای فرابخشی در اقتصاد انرژی، حملونقل، صنعت خودرو و سیاستگذاری یارانهای و حتی در برخی موارد به موضوعی امنیتی و اجتماعی تبدیل شده است که تداوم آن میتواند در سالهای آینده فشار مضاعفی بر منابع ارزی و بودجهای کشور وارد کند.
به طور مثال در سال ۹۸ تولید بنزین در کشور ۹۹ میلیون لیتر در روز و میزان مصرف آن ۸۷ میلیون لیتر بود؛ این دو شاخص در سال جاری به تولید روزانه ۱۱۵ میلیون لیتر سوخت و ۱۲۹ میلیون لیتر مصرف رسیده که گویای ۱۴ میلیون لیتر ناترازی در این بخش از سوخت مصرفی کشور است.
چهار دوره، چهار سیاست، یک نتیجه تکراری
بررسی روند تاریخی مصرف بنزین از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۸ نشان میدهد که سیاستگذاران و تصمیمم گیران کشور، در چند مقطع با استفاده از ابزارهای قیمتی و سهمیهبندی تلاش کردهاند سرعت رشد مصرف را مهار کند. اما چندان خوش اقبال نبودهاند.
به طور کلی می توان گفت که روند مصرف طی سالیان گذشته همواره رو به افزایش بوده و در مقاطعی از زمان با اعمال سیاست های سهمیه بندی و اصلاح مقطعی قیمتی، به طور موقت کاهش یافته اما بار دیگر به واسطه عادی شدن شرایط و بی ارزش شدن قیمت بنزین در اثر تورم های سالیانه، افزایش یافته است.
در سال ۱۳۸۵، مصرف روزانه بنزین به حدود ۷۳.۷ میلیون لیتر رسیده بود؛ سطحی که ضرورت مداخله فوری را برجسته کرد. با اجرای فاز اول قانون هدفمندسازی یارانه ها و به تبع آن سهمیهبندی بنزین در سال ۱۳۸۶، این میزان مصرف را به ۶۴.۹ میلیون لیتر رساند و سپس اصلاح قیمت در سال ۱۳۸۹ توانست برای مدتی مصرف را به حدود ۶۱.۳ میلیون لیتر در روز کاهش دهد. …
