اکبر ایرانی، مدیرعامل مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، در سوگ سیدجلال حسینی بدخشانی، پژوهشگر فلسفه اسلامی و مطالعات اسماعیلی، او را از چهرههای برجسته این حوزه و حلقه واسط میان فرهنگ ایرانی و پژوهشهای بینالمللی دانست.
به گزارش فرارو، ایرانی در سوگنامه خود با تسلیت درگذشت بدخشانی به خانواده او، مؤسسه مطالعات اسماعیلی و جامعه دانشگاهی، نوشت که این پژوهشگر در دیزباد نیشابور و در خانوادهای فرهنگی متولد شد و تحصیلات خود را در مشهد ادامه داد.
به نوشته او، بدخشانی در نخستین دوره کارشناسی ارشد دانشکده الهیات مشهد، نزد سید جلالالدین آشتیانی فلسفه و حکمت اسلامی آموخت و مدتی نیز معاون مدیر کتابخانه مرکزی دانشگاه فردوسی مشهد بود.
ایرانی افزود که بدخشانی سپس به لندن رفت و به عنوان کتابدار در مؤسسه مطالعات اسماعیلی فعالیت خود را آغاز کرد و همزمان به تدریس علوم قرآنی و الهیات پرداخت. او برای ادامه تحصیل به دانشگاه آکسفورد رفت و با راهنمایی ویلفرد مادلونگ، دکترای فلسفه اسلامی گرفت و تخصص خود را بر آثار اسماعیلی خواجه نصیرالدین طوسی متمرکز کرد.
به گفته مدیرعامل مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، موضوع رساله دکتری بدخشانی تصحیح متن «روضه تسلیم» بود و او در سال ۱۹۷۹ بار دیگر به لندن بازگشت و برای راهاندازی کتابخانه مؤسسه مطالعات اسماعیلی به این مؤسسه دعوت شد و پس از آن به عضویت هیأت علمی آن درآمد.
ایرانی در ادامه با اشاره به فعالیتهای علمی بدخشانی نوشت که او با تصحیح و ترجمه برخی آثار فلسفی خواجه نصیرالدین طوسی، از جمله «سیر و سلوک» و «روضه تسلیم»، و همچنین تصحیح و ترجمه سه رساله «آغاز و انجام»، «تولا و تبرا» و «مطلوب المؤمنین»، نقش مهمی در معرفی میراث فلسفی و اسماعیلی ایران به پژوهشگران بینالمللی داشت.
او همچنین از مشارکت بدخشانی در انتشار آثاری همچون «زاد المسافر»، «استاد بشر»، «شرح اشارات خواجه طوسی»، «اثبات عقل مجرد»، «کتاب المباحث و الشکوک»، «علینامه»، «تفسیر شهرستانی» و بخش اسماعیلیان «جامعالتواریخ» یاد کرد.
به نوشته ایرانی، بدخشانی در بهدست آوردن تصویر نسخه خطی «دستور المنجمین» از کتابخانه ملی فرانسه نیز نقش داشت؛ اثری که در الموت و ۱۱ سال پیش از درگذشت حسن صباح نوشته شده و نسخه آن به خط مؤلف در فرانسه نگهداری میشود. چاپ عکسی این نسخه با مقدمه انگلیسی بدخشانی توسط مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب منتشر شد.
مدیرعامل مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، ایجاد همکاری نهادینه میان این مؤسسه و مؤسسه مطالعات اسماعیلی در لندن را از مهمترین میراث بدخشانی دانست و گفت این همکاری به انتشار حدود ۲۰ اثر از آثار خواجه نصیرالدین طوسی، عبدالکریم شهرستانی، ناصرخسرو و دیگر پژوهشگران انجامیده است.
ایرانی همچنین «دیوان قائمیات» را از دیگر آثار مهم بدخشانی برشمرد و نوشت این اثر که با مقدمه محمدرضا شفیعی کدکنی منتشر شده، از آثار نویافته مهم در ادبیات منظوم اسماعیلی و زبان فارسی به شمار میرود.
او با اشاره به فعالیتهای بدخشانی در حوزه فرهنگ فارسیزبانان، وی را از بانیان انجمن پیوند در تاجیکستان دانست و افزود که این پژوهشگر برای تقویت ارتباط میان جوامع فارسیزبان تلاش بسیاری کرد و به همین دلیل از سوی امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان، و دیگر مقامهای فرهنگی و سیاسی این کشور مورد احترام بود.
ایرانی در بخش دیگری از سوگنامه خود با اشاره به ۲۵ سال آشنایی با بدخشانی، از سفرهای مشترک خود با او به دیزباد، مشهد، تربت جام، الموت، تبریز، دامغان و تاجیکستان یاد کرد و حسن خلق، فروتنی، بیریایی، خوشرویی و بیاعتنایی به مادیات را از ویژگیهای اخلاقی او دانست.
او همچنین به بیماری حاد کبدی بدخشانی در ماههای اخیر اشاره کرد و نوشت که این پژوهشگر در سه ماه گذشته از وخامت حال خود با او تماس گرفته بود.
به گفته ایرانی، یکی از آخرین اتفاقاتی که موجب شادمانی بدخشانی شد، شنیدن خبر ثبت جهانی قلعه الموت بود؛ آرزویی که به گفته او، این پژوهشگر سالها در پی تحقق آن بود.
اکبر ایرانی در پایان سوگنامه خود نوشت که «روح بلند این استاد فرزانه» روز سهشنبه ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ خورشیدی درگذشت و تأکید کرد: جامعه علمی ایران همواره وامدار تلاشهای او در حوزه نسخهپژوهی و معرفی میراث مکتوب خواهد بود.
