فرارو- امضای «پیمان دفاعی مشترک مکه» میان عربستان، ترکیه و پاکستان را میتوان یکی از مهمترین نشانههای تغییر آرایش امنیتی خاورمیانه در سالهای اخیر دانست؛ پیمانی که اگرچه هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، تأکید کرده علیه هیچ کشور مشخصی، از جمله ایران، طراحی نشده است، اما درست در زمانی متولد میشود که خاورمیانه هنوز از جنگ ایران و آمریکا بیرون نیامده و آتشبس میان تهران و واشنگتن نیز بیشتر شبیه یک توقف موقت در یک منازعه حلنشده است تا پایان آن.
به گزارش فرارو، فیدان گفته مفاد این توافق «از نظر فنی» مشابه ماده ۵ ناتو است؛ یعنی حمله مسلحانه به یکی از اعضا، حمله به همه اعضا تلقی میشود. البته این به معنای ورود خودکار همه اعضا به جنگ نیست و چگونگی کمک و واکنش در هر بحران میتواند جداگانه تعیین شود.
اهمیت پیمان مکه دقیقاً در همین نقطه است: این توافق صرفاً یک همکاری نظامی میان سه کشور نیست؛ بلکه میتواند تلاشی برای ساختن یک معماری امنیتی جدید در منطقهای باشد که طی دهههای گذشته امنیت آن عمدتاً به قدرت نظامی آمریکا وابسته بوده است. مسئله اصلی، ایران نیست؛ اما میتواند ایران باشد
در روابط بینالملل، یک ائتلاف لزوماً برای مقابله مستقیم با یک دشمن مشخص شکل نمیگیرد. گاهی کشورها زمانی به ائتلاف روی میآورند که احساس میکنند محیط امنیتی آنها بیش از اندازه غیرقابل پیشبینی شده است. این همان منطقی است که در نظریه «موازنه قوا» وجود دارد: وقتی یک قدرت یا یک شبکه قدرت بیش از اندازه تهدیدکننده به نظر برسد، دیگران برای ایجاد تعادل به یکدیگر نزدیک میشوند.
پیمان مکه را میتوان از همین زاویه دید.
عربستان طی ماههای گذشته نشان داده که دیگر نمیتواند امنیت خود را فقط به فاصله جغرافیایی از میدانهای جنگ یا حضور نیروهای آمریکایی در منطقه وابسته کند. در جریان جنگ ایران و آمریکا، خاک و زیرساختهای کشورهای خلیج فارس به بخشی از میدان درگیری تبدیل شد و عربستان نیز در معرض حملات قرار گرفت. حتی پس از کاهش درگیری مستقیم، تهدید پایان نیافت. در اواخر ژوئیه، ریاض اعلام کرد چند پهپاد را که تأسیسات نفتی …
