رویداد۲۴| حمیدرضا جلاییپور، جامعهشناس، در یادداشتی که روزنامه اعتماد منتشر کرده با بررسی دلایل حضور گسترده مردم در مراسم تشییع آیتالله سیدعلی خامنهای، پنج عامل را در شکلگیری این حضور مؤثر دانست و در عین حال هشدار داد که حاکمیت نباید شرکتکنندگان در مراسم و اجتماعات دوران جنگ را نماینده تمام جامعه ایران تلقی کند. او تأکید کرد سرمایه اجتماعی شکلگرفته پس از جنگ باید برای کاهش شکافهای اجتماعی و عبور کشور از بحرانها مورد استفاده قرار گیرد.
جلاییپور در این یادداشت، مراسم تشییع را یکی از مهمترین رخدادهای دوران جنگ دانست و نوشت که این مراسم از ۱۲ تیرماه آغاز شد و طی شش روز در شهرهای مختلف برگزار شد. به نوشته او، بزرگترین بخش مراسم در تهران برگزار شد و پس از آن نیز قم، نجف، کربلا و مشهد شاهد حضور گسترده مردم بودند.
او با اشاره به اختلاف آمار درباره شمار شرکتکنندگان، نوشت رسانههای حکومتی تعداد شرکتکنندگان در مجموع شش روز را بین ۴۰ تا ۴۳ میلیون نفر اعلام کردهاند، در حالی که فایننشالتایمز شمار حاضران را بیش از ۱۵ میلیون نفر برآورد کرده است. پنج دلیل برای حضور گسترده مردم
جلاییپور در ادامه به بررسی چرایی حضور گسترده مردم پرداخت و نخستین عامل را شرایطی دانست که به شهادت رهبر شهید منجر شد. به نوشته او، در شرایطی که ایران چندین بار با آمریکا برای مدیریت اختلافات در حال مذاکره بود، حمله نظامی به ایران و محل کار و زندگی رهبر جمهوری اسلامی، موجب برانگیخته شدن بخشی از جامعه شد و این واکنش در مراسم تشییع خود را نشان داد.
او دومین عامل را جایگاه مذهبی و سیاسی آیتالله خامنهای عنوان کرد و نوشت که او علاوه بر رهبری جمهوری اسلامی، یک مرجع مذهبی و از حامیان قدیمی فلسطین بود. جلاییپور حضور گسترده در مراسم نجف و کربلا را نیز در همین چارچوب مورد اشاره قرار داد.
این جامعهشناس همچنین نحوه شهادت آیتالله خامنهای را سومین عامل مؤثر دانست و نوشت این حادثه با تصویری که طی سالهای گذشته از محل زندگی و شرایط امنیتی رهبر جمهوری اسلامی ارائه شده بود، در تضاد قرار داشت. او حضور اعضای خانواده آیتالله خامنهای در محل حمله و کشته شدن شماری از آنها را از عواملی دانست که به گفته او، احساس مظلومیت را در بخشی از جامعه افزایش داد.
جلاییپور چهارمین عامل را حمایت از فلسطین عنوان کرد و نوشت بخشی از مسلمانانی که در حمایت از فلسطینیها حضور دارند، در مراسم تشییع نیز به شخصیت فردی ادای احترام کردند که به گفته او، برای حمایت از فلسطین هزینه داده بود.
به نوشته او، پنجمین عامل نیز به نحوه سازماندهی مراسم بازمیگشت. جلاییپور با اشاره به تجربه مراسم تشییع قاسم سلیمانی در کرمان، برنامهریزی برای حرکت جمعیت، تأمین امنیت، زمانبندی مراسم و خدماترسانی به شرکتکنندگان را از عوامل مؤثر در برگزاری مراسم بدون حوادث گسترده دانست. این مراسم را نباید به کل جامعه ایران تعمیم داد
بخش دیگری از یادداشت جلاییپور به پیامدهای این مراسم و نگرانیهای او درباره نحوه تفسیر حضور گسترده مردم اختصاص دارد.
او هشدار داد که اتاقهای تصمیمگیری در حاکمیت نباید تصور کنند جامعه ایران صرفاً همان افرادی هستند که در اجتماعات شبانه دوران جنگ یا مراسم تشییع حضور پیدا کردهاند.
جلاییپور تأکید کرد: «مردم ایران نود میلیون هستند» و حضور گسترده بخشی از جامعه در مراسم تشییع را نباید به معنای نمایندگی تمام جامعه تلقی کرد.
او در ادامه از آنچه «تقلیلگرایی و انحصارطلبی» در برداشت از جامعه ایران خواند، انتقاد کرد و گفت نحوه تبلیغات صداوسیما میتواند چنین برداشتی را ایجاد کند. سرمایه اجتماعی پس از جنگ
جلاییپور در ادامه یادداشت خود از شکلگیری «دو سرمایه اجتماعی» در ماههای پس از جنگ سخن گفت: نخست اجتماعات شبانه مردم در شهرهای مختلف و دوم حضور گسترده در مراسم تشییع آیتالله خامنهای.
او با اشاره به اعتراضات دیماه و شکاف ایجادشده میان حکومت و بخشی از جامعه، نوشت که این دو رخداد میتواند فرصتی برای کاهش شکافهای اجتماعی باشد.
به نوشته جلاییپور، حاکمیت باید از این سرمایه اجتماعی برای «کاهش شکافها و عبور عزتمندانه ایران از پیچ جنگ» استفاده کند و نباید آن را صرف تثبیت مسائلی کند که ارتباطی با مشکلات مردم ندارند. هشدار درباره پرچمهای ایران و انحصارگرایی رادیکالها
جلاییپور همچنین به حضور گسترده پرچم ایران در اجتماعات دوران جنگ و مراسم تشییع اشاره کرد و آن را نشانهای از شکلگیری نوعی وحدت ملی دانست.
او در عین حال به تغییر فضای مراسم در شب پایانی تشییع و افزایش استفاده از پرچمهای سرخ با مضمون انتقام اشاره کرد و نوشت که این روند میتواند نشانهای از «انحصارگرایی رادیکالها» باشد.
او تأکید کرد که دفاع از کشور و پاسخ به عاملان حمله، مورد مخالفت نیروهای مختلف جامعه نیست، اما نباید این موضوع به قیمت کمرنگ شدن نمادهای وحدت ملی تمام شود.
جلاییپور در پایان هشدار داد که ایران در ماههای آینده یا از بحران جنگ عبور خواهد کرد یا ممکن است بار دیگر با جنگی تحمیلی روبهرو شود. به نوشته او، در هر دو حالت، مهمترین عامل بازدارنده در کنار نیروهای مدافع کشور، حمایت جامعه ایران است و «پرچم ایران» میتواند نماد وحدت این جامعه باشد؛ بنابراین، به باور او، نباید با انحصارگرایی به این وحدت ملی آسیب زد.
