رویداد۲۴| منطقه تا آستانه یک رویارویی گسترده دیگر میان ایران و آمریکا پیش رفته بود که دونالد ترامپ ناگهان از توقف حمله احتمالی به ایران و شکلگیری «چارچوب یک تفاهم» سخن گفت. با این حال، همزمان انتقال تجهیزات نظامی آمریکا به منطقه ادامه دارد، مقامهای واشنگتن از تداوم فشار بر جمهوری اسلامی میگویند و بازیگران منطقهای نیز برای جلوگیری از گسترش جنگ وارد میدان دیپلماسی شدهاند. مجموعه این تحولات نشان میدهد که اگرچه خطر یک درگیری فوری کاهش یافته، اما بحران هنوز وارد مرحلهای باثبات نشده است. ترامپ از «تفاهم» میگوید، اما خبری از تأیید تهران نیست
مهمترین تحول ساعات گذشته، پیام دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروثسوشال بود که نوشته تصمیم گرفته حمله برنامهریزیشده علیه ایران را متوقف کند، زیرا به گفته او «چارچوبهای یک توافق» در حال شکلگیری است. ترامپ مدعی شد این تفاهم شامل بازگشایی کامل تنگه هرمز و پایان دادن به تهدید هستهای ایران است. او افزود که این تصمیم را به درخواست جمهوری اسلامی و چند کشور منطقه گرفته است. ترامپ همچنین گفت اسرائیل نیز با این رویکرد همراه شده است.
با این حال، تا زمان تنظیم این گزارش، هیچ مقام ایرانی چنین ادعایی را تأیید نکرده و وزارت امور خارجه یا دیگر نهادهای رسمی نیز واکنشی به ادعای ترامپ درباره وجود «چارچوب توافق» نشان ندادهاند. همین موضوع باعث میشود که اظهارات رئیسجمهور آمریکا را بیش از آنکه نشانه توافق نهایی بدانیم، بخشی از تاکتیک فشار و چانهزنی سیاسی ارزیابی کنیم. دیپلماسی عربی؛ تلاش برای جلوگیری از انفجار منطقه
همزمان، گزارشهای رسانههای آمریکایی از جمله آکسیوس نشان میدهد عربستان سعودی، قطر و دیگر کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نقش فعالی در متوقف کردن حمله احتمالی آمریکا داشتهاند. بر اساس این گزارشها، محمد بنسلمان در تماس با ترامپ نسبت به پیامدهای حمله به ایران، بهویژه احتمال هدف قرار گرفتن زیرساختهای انرژی کشورهای عربی، هشدار داده است.
در سوی دیگر، عباس عراقچی نیز طی ساعتهای گذشته رایزنیهای فشردهای با مقامهای عربستان، ترکیه، پاکستان و دیگر کشورهای منطقه انجام داده است. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، نیز اعلام کرد آنکارا به تلاشهای دیپلماتیک خود برای پایان دادن به تنشها ادامه خواهد داد.
این تحرکات نشان میدهد برخلاف دورههای گذشته، این بار کشورهای منطقه بیش از هر زمان دیگری نگران کشیده شدن جنگ به سراسر خلیج فارس و آسیب دیدن اقتصاد و امنیت خود هستند. ارتش آمریکا آماده میماند؛ توقف حمله به معنای پایان بحران نیست
اگرچه ترامپ از توقف حمله سخن گفته، اما همزمان نشانههای آمادگی نظامی آمریکا همچنان ادامه دارد. رسانههای اسرائیلی از انتقال هواپیماهای سوخترسان بیشتر آمریکا به منطقه خبر دادهاند؛ اقدامی که توانایی اجرای عملیات هوایی طولانیمدت را افزایش میدهد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز گزارش داده است که لغو حمله به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی نیست و واشنگتن همچنان نیروهای خود را در بالاترین سطح آمادگی نگه داشته است تا در صورت شکست مذاکرات، بتواند به سرعت وارد عمل شود.
در واقع، پیام ترامپ دو وجه همزمان دارد؛ از یک سو از «توافق» سخن میگوید و از سوی دیگر تأکید میکند ارتش آمریکا با بالاترین سطح آمادگی از زمان جنگ جهانی دوم آماده اقدام است. روبیو: حتی توافق هم پایان فشارها نخواهد بود
در شرایطی که ترامپ از احتمال توافق سخن میگوید، اظهارات مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، تصویر متفاوتی ارائه میدهد.
روبیو در گفتوگو با فاکسنیوز تأکید کرده منظور از تغییر رژیم در ایران، لزوماً سرنگونی حکومت نیست، بلکه تغییر رفتار جمهوری اسلامی است؛ هدفی که به گفته او برخلاف یک توافق هستهای، نقطه پایان مشخصی ندارد.
او تصریح کرده است که یک توافق هستهای را میتوان امضا و راستیآزمایی کرد، اما تغییر سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی فرآیندی دائمی است و به همین دلیل فشارهای آمریکا نیز پایان طبیعی نخواهد داشت.
این موضع نشان میدهد حتی اگر مذاکرات به توافقی محدود منجر شود، احتمالاً رقابت و فشار میان تهران و واشنگتن در حوزههای منطقهای، موشکی و امنیتی ادامه خواهد یافت. عراق در تلاش برای جلوگیری از گسترش جنگ
یکی دیگر از تحولات مهم، نشست فوقالعاده امنیتی دولت عراق بود. نخستوزیر این کشور اعلام کرد بغداد اجازه نخواهد داد از خاک عراق علیه کشورهای همسایه استفاده شود و دستور تشکیل کمیته مشترک امنیتی برای جلوگیری از تکرار چنین حملاتی را صادر کرد.
این تصمیم پس از حملات اخیر گروههای مسلح عراقی و پاسخ نظامی عربستان و آمریکا اتخاذ شده و نشان میدهد بغداد بیش از گذشته نگران تبدیل شدن عراق به میدان تقابل مستقیم ایران و آمریکا است.
با وجود این تصمیم، گزارشها از ادامه حملات راکتی به اربیل و سلیمانیه نشان میدهد کنترل کامل اوضاع برای دولت عراق همچنان دشوار است. اسرائیل همچنان بر طبل تهدید میکوبد
همزمان با تلاشهای دیپلماتیک، مقامهای اسرائیلی نیز بر ادامه فشار بر جمهوری اسلامی تأکید دارند.
اسحاق هرتزوگ، رئیسجمهور اسرائیل، در گفتوگو با فاکسنیوز جمهوری اسلامی را «تهدیدی راهبردی» برای آمریکا و امنیت جهانی توصیف کرد و مدعی شد سیاستهای تهران تنها به خاورمیانه محدود نیست. در همین حال، برخی رسانههای اسرائیلی از آماده بودن بانک اهداف ارتش این کشور در صورت ازسرگیری عملیات نظامی خبر دادهاند، هرچند این گزارشها تاکنون از سوی منابع رسمی تأیید نشدهاند و باید با احتیاط به آنها نگریست. منطقه در نقطه تعادل شکننده
مرور مجموع تحولات نشان میدهد منطقه فعلاً از یک رویارویی گسترده فاصله گرفته، اما هنوز وارد مرحله ثبات نشده است. از یک سو، کانالهای دیپلماتیک میان ایران، کشورهای عربی و آمریکا فعالتر از هفتههای گذشته شده و برخی بازیگران منطقهای تلاش میکنند مانع گسترش جنگ شوند. از سوی دیگر، ادامه استقرار تجهیزات نظامی آمریکا، اظهارات تند مقامهای واشنگتن و اسرائیل و نبود هرگونه تأیید رسمی از سوی تهران درباره ادعای ترامپ، نشان میدهد خطر بازگشت سریع به مسیر تقابل همچنان وجود دارد.
در چنین شرایطی، به نظر میرسد مهمترین ویژگی بحران کنونی، همزمانی دیپلماسی و بازدارندگی نظامی است؛ وضعیتی که در آن هر دو طرف، مذاکره را در سایه تهدید دنبال میکنند. همین مسئله باعث شده آینده روابط تهران و واشنگتن همچنان به تحولات چند روز آینده و سرنوشت مذاکرات غیرمستقیم گره بخورد؛ مذاکراتی که اگر به نتیجه نرسد، گزینه نظامی همچنان روی میز باقی خواهد ماند.
