به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا، کتاب «پیادهروی اربعین؛ تأملاتی جامعهشناختی» به گردآوری محسن حساممظاهری یکی از نخستین و جدیترین تلاشها برای فهم علمی و جامعهشناختی آیین اربعین است؛ آیینی که در کمتر از یک دهه پس از سقوط حزب بعث و صدام حسین، به یکی از بزرگترین تجمعات انسانی جهان تبدیل شده است. مظاهری در این کتاب میکوشد اربعین را از میان روایتهای احساسی، تبلیغی و آیینی رایج بیرون بکشد و آن را در جایگاه یک «پدیده اجتماعی نوظهور» قرار دهد؛ پدیدهای که در آن دین، سیاست، رسانه، بدن، هویت و مناسک درهم تنیدهاند و فهم آن نیازمند رویکردی چندلایه و تحلیلی است.
این کتاب مجموعهای از هفت مقاله پژوهشی است که هرکدام از زاویهای متفاوت به اربعین میپردازند و در کنار هم تصویری جامع و چندوجهی از این آیین ارائه میدهند. مظاهری با انتخاب نویسندگان جوان و پژوهشگران حوزه جامعهشناسی دین، تلاش کرده است از یکسو نگاه تازه و بیپیرایهای به اربعین عرضه کند و از سوی دیگر، از هیجانات آیینی فاصله بگیرد تا تحلیلها بر پایه داده، مشاهده میدانی و چارچوب نظری استوار باشند.
در این کتاب، اربعین یکی از مناسک مذهبی نیست، بلکه یک «رخداد اجتماعی» دیده میشود؛ رخدادی که ریشه در تحولات سیاسی عراق پس از سقوط صدام دارد، در بستر جغرافیای مقدس شیعی معنا مییابد، از طریق شبکههای مردمی و موکبداران سازمان میگیرد، در رسانهها بازنمایی میشود و در تجربه زیسته زائران شکل نهایی خود را پیدا میکند. نویسندگان مجموعه نشان میدهند که چگونه این آیین توانسته است هویت شیعی را در سطحی جهانی بازتولید کند، رابطه میزبان-مهمان را به محور تجربه معنوی تبدیل سازد.
کتاب همچنین به این نکته میپردازد که اربعین در حال گذار از یک آیین سنتی به یک آیین نهادیشده است؛ آیینی که دولتها، نهادهای مذهبی، شبکههای رسانهای و گروههای مردمی هرکدام در شکلدهی به آن نقش دارند. این گذار، پیامدهایی اجتماعی و فرهنگی دارد که در مقالات کتاب بررسی شدهاند؛ از عرفیشدن امر قدسی تا شکلگیری شایعات رسانهای و از تغییر الگوهای دینداری تا ظهور نوعی همبستگی فراملی.
در بخش دیگری از کتاب، تجربه زیسته زائران ایرانی در پیادهروی سال ۱۳۹۳ بررسی میشود؛ تجربهای که بر محور بدن، خستگی، رنج، میزبانی …
