به گزارش ایرنا، نظام سلامت تنها با توسعه مراکز درمانی و افزایش تجهیزات پزشکی به نقطه مطلوب نمیرسد، بلکه حضور مردم، مشارکت اجتماعی و همراهی خیران یکی از ارکان مهم تحقق عدالت سلامت به شمار میرود.
استانی مانند خراسان شمالی که گستره جغرافیایی، پراکندگی جمعیت و سهم بالای جمعیت روستایی، ضرورت توجه به زیرساختهای بهداشتی را دوچندان کرده و نقش سازمانهای مردمنهاد و خیرین سلامت طی سالهای اخیر برجستهتر شده است.
ساخت خانههای بهداشت در مناطق کمتر برخوردار، تامین تجهیزات مورد نیاز مراکز درمانی، حمایت از بیماران خاص، درمان رایگان کودکان دارای ناهنجاریهای مادرزادی و تشکیل گروههای داوطلب سلامت، تنها بخشی از اقداماتی است که با مشارکت خیران در این استان انجام شده است.
خبرنگار ایرنا در گفتوگویی تفصیلی با «مجید پورخیاط»، رییس اداره سازمانهای مردمنهاد و خیرین سلامت دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، ابعاد مختلف مشارکتهای مردمی در حوزه سلامت، برنامههای آینده و ضرورت تقویت فرهنگ نیکوکاری سلامت را بررسی کرده است. «مجید پورخیاط»، رییس اداره سازمانهای مردمنهاد و خیرین سلامت دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی
ایرنا: سالهای اخیر شاهد افزایش حضور خیران در حوزه سلامت خراسان شمالی بودهایم و این مشارکتها چه تاثیری بر توسعه نظام سلامت استان داشته است؟
پورخیاط: مشارکت خیران در حوزه سلامت را باید یک سرمایه اجتماعی ارزشمند دانست که آثار آن فقط در زمان حال دیده نمیشود، بلکه تاثیرات آن برای سالها و حتی نسلهای آینده باقی خواهد ماند.
سلامت موضوعی عمومی است و همه افراد جامعه به نوعی با آن ارتباط دارند؛ بنابراین هر میزان که مشارکت اجتماعی در این حوزه افزایش پیدا کند، توان نظام سلامت برای ارائه خدمات بهتر و عادلانهتر نیز بیشتر خواهد شد.
خیران سلامت در خراسان شمالی طی سالهای گذشته نقش مهمی در تکمیل زنجیره خدمات بهداشتی و درمانی ایفا کردهاند. این مشارکتها تنها به ساخت یک مرکز یا اهدای یک دستگاه پزشکی محدود نمیشود، بلکه مجموعهای گسترده از اقدامات را شامل میشود؛ از احداث و تجهیز خانههای بهداشت در مناطق روستایی گرفته تا کمک به تامین هزینههای درمان بیماران نیازمند و پشتیبانی از برنامههای حمایتی را شامل می شود.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم بخش قابل توجهی از جمعیت استان در مناطق روستایی و کمتر برخوردار زندگی میکنند. برای فردی که در یک روستای دورافتاده ساکن است، وجود یک خانه بهداشت مجهز و فعال میتواند تفاوت بزرگی در کیفیت زندگی ایجاد کند؛ زیرا بسیاری از خدمات اولیه سلامت مانند مراقبت مادران باردار، واکسیناسیون کودکان، کنترل بیماریهای مزمن، آموزشهای سلامت و شناسایی زودهنگام بیماریها در همین مراکز ارائه میشود.
خیران سلامت در واقع در کنار دانشگاه علوم پزشکی و مجموعه دولت قرار گرفتهاند تا بتوانیم خدمات را با سرعت و گستره بیشتری به مردم ارائه کنیم. این همراهی نشان میدهد که سلامت یک مسئولیت مشترک میان حاکمیت، مردم و نهادهای اجتماعی است.
ایرنا: همزمان با هفته سلامت امسال ۲۱ طرح بهداشتی و درمانی با مشارکت خیران افتتاح یا کلنگزنی شد. درباره اهمیت این طرحها توضیح دهید.
پورخیاط: اجرای این تعداد طرح در یک بازه زمانی مشخص، نشاندهنده ظرفیت بالای خیران و مشارکت اجتماعی در استان است. پشت هر یک از این پروژهها، یک نیاز واقعی از جامعه وجود دارد؛ یعنی هر طرح بر اساس بررسیهای کارشناسی و شناخت نیازهای مناطق مختلف تعریف شده است.
برخی از این طرحها مربوط به توسعه فضاهای فیزیکی مانند خانههای بهداشت و مراکز ارائه خدمات سلامت است و برخی دیگر به تامین تجهیزات پزشکی مورد نیاز بیمارستانها و مراکز درمانی اختصاص دارد. در حوزه سلامت، گاهی یک دستگاه پزشکی یا تجهیز تخصصی میتواند نقش بسیار مهمی در تشخیص سریعتر بیماری، کاهش هزینههای درمان و افزایش کیفیت خدمات داشته باشد.
یکی از نمونههای ارزشمند این اقدامات، ساخت خانه بهداشت روستای توپکانلو در شهرستان شیروان است که با همکاری مجمع خیرین سلامت و مشارکت خیر نیکاندیش «نیما هوشمند» انجام شد.
این پروژهها نشان میدهد که نگاه خیران از کمکهای مقطعی فراتر رفته و به سمت سرمایهگذاری پایدار در حوزه سلامت حرکت کرده است. وقتی یک خیر برای ساخت یک مرکز بهداشتی اقدام میکند، در حقیقت شرایطی را فراهم میکند که سالها مردم یک منطقه بتوانند از خدمات سلامت بهرهمند شوند.
ما معتقدیم هر ریالی که در حوزه زیرساختهای سلامت هزینه میشود، هزینه نیست؛ بلکه سرمایهگذاری برای کاهش بیماریها، افزایش کیفیت زندگی مردم و ایجاد آیندهای سالمتر برای جامعه است.
ایرنا: دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی از آغاز طرح تکمیل ۱۶ خانه بهداشت بدون ساختمان ملکی خبر داده است. ضرورت اجرای این طرح چیست؟
پورخیاط: خانههای بهداشت، نخستین حلقه ارتباط مردم با نظام سلامت هستند و بسیاری از اقدامات پیشگیرانه و مراقبتی از همین مراکز آغاز میشود و اگر این حلقه به خوبی تقویت شود، فشار بر مراکز درمانی و بیمارستانها نیز کاهش پیدا میکند، زیرا بسیاری از بیماریها میتوانند در مراحل اولیه شناسایی و مدیریت شوند.
در خراسان شمالی، با توجه به پراکندگی جمعیت و وجود مناطق روستایی متعدد، توسعه و تکمیل زیرساختهای بهداشتی اهمیت ویژهای دارد. برخی از خانههای بهداشت استان از نظر ساختمان ملکی با کمبود مواجه هستند و نیاز است شرایط مناسب برای ارائه خدمات استاندارد فراهم شود.
طرح تکمیل ۱۶ خانه بهداشت بدون ساختمان ملکی با همین هدف آغاز شده است تا بتوانیم فضاهای مناسب، ایمن و متناسب با نیاز مردم مناطق مختلف ایجاد کنیم.
این موضوع فقط ساخت یک ساختمان نیست؛ بلکه ایجاد محیطی است که در آن مراقب سلامت، بهورز و کارکنان نظام سلامت بتوانند خدمات خود را با کیفیت بهتر ارائه دهند و مردم نیز در فضایی مناسب خدمات دریافت کنند.
ایرنا: برای تکمیل ۱۶ خانه بهداشت بدون ساختمان ملکی، مدل مشارکت ۵۰-۵۰ میان دانشگاه علوم پزشکی و خیران مطرح شده است، این الگو چگونه میتواند به توسعه پایدار زیرساختهای سلامت کمک کند؟
پورخیاط: مدل مشارکت ۵۰-۵۰ یکی از الگوهای موثر برای همافزایی میان ظرفیتهای دولتی و مردمی است. واقعیت این است که نیازهای حوزه سلامت گسترده است و با توجه به افزایش هزینههای ساخت، تجهیز و نگهداری مراکز بهداشتی و درمانی، استفاده از تمام ظرفیتهای موجود یک ضرورت به شمار میرود.
دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی در این طرح متعهد شده است نیمی از هزینههای مورد نیاز برای ساخت و تکمیل این خانههای بهداشت را تامین کند و از خیران انتظار داریم برای تامین ۵۰ درصد باقیمانده در کنار ما باشند.
مزیت این شیوه این است که یک همکاری مشترک شکل میگیرد و خیران خود را شریک واقعی توسعه سلامت میدانند. زمانی که یک خیر در کنار دانشگاه علوم پزشکی وارد یک پروژه میشود، احساس تعلق و مسئولیت اجتماعی بیشتری شکل میگیرد و نتیجه کار نیز به یک اقدام ماندگار تبدیل میشود.
این مدل باعث میشود منابع محدود با بهرهوری بیشتری استفاده شود. به جای اینکه اجرای یک پروژه سالها به دلیل محدودیت منابع به طول بینجامد، با ورود خیران و همراهی دستگاه اجرایی، روند تکمیل آن سرعت میگیرد و مردم منطقه زودتر از خدمات آن بهرهمند میشوند.
ما معتقدیم مشارکت خیران نباید تنها در زمان نیازهای فوری اتفاق بیفتد، بلکه باید به یک جریان پایدار و برنامهریزیشده تبدیل شود. سلامت جامعه موضوعی مستمر است و نیازمند همراهی مستمر نیز خواهد بود.
ایرنا: چه پیامی برای خیرانی دارید که قصد دارند در حوزه سلامت مشارکت کنند؟
پورخیاط: مهمترین پیام ما این است که مشارکت در حوزه سلامت، یکی از ارزشمندترین شکلهای نیکوکاری است؛ زیرا نتیجه آن به صورت مستقیم با حفظ جان، ارتقای کیفیت زندگی و آرامش خانوادهها ارتباط دارد.
گاهی تصور میشود کمک به سلامت فقط به معنای ساخت بیمارستان یا خرید تجهیزات بسیار گرانقیمت است، در حالی که حوزه سلامت بسیار گستردهتر از این موارد است. یک خانه بهداشت در یک روستا، تامین یک دستگاه مورد نیاز یک مرکز درمانی، حمایت از هزینه درمان یک بیمار نیازمند یا کمک به برنامههای پیشگیری، همه میتوانند تاثیرات بسیار بزرگی داشته باشند.
خیران باید بدانند که هر اقدامی در این حوزه، حتی اگر از نظر مالی کوچک باشد، میتواند برای یک انسان یا یک خانواده بسیار ارزشمند باشد. در حوزه سلامت، گاهی یک اقدام بهموقع میتواند مسیر زندگی یک فرد را تغییر دهد.
همچنین تاکید ما بر این است که کمکها در مسیرهای مشخص، قانونی و دارای برنامه انجام شود تا بیشترین اثرگذاری را داشته باشد. دانشگاه علوم پزشکی و اداره سازمانهای مردمنهاد و خیرین سلامت آماده هستند تا خیران را در انتخاب پروژههای اولویتدار و نیازهای واقعی استان همراهی کنند.
ایرنا: فرهنگ نیکوکاری سلامت در خراسان شمالی چگونه تقویت شده است؟
پورخیاط: خراسان شمالی از گذشته دارای فرهنگ غنی نوعدوستی و کمک به همنوع بوده است. مردم این استان همواره در موقعیتهای مختلف نشان دادهاند که نسبت به مشکلات دیگران بیتفاوت نیستند.
سالهای اخیر یکی از جلوههای زیبای این فرهنگ در حوزه سلامت دیده شده است؛ به این شکل که برخی خانوادهها بخشی از هزینههای مراسمهای ترحیم عزیزان خود را به خرید تجهیزات پزشکی یا کمک به مراکز درمانی اختصاص میدهند.
این اقدام یک نگاه ارزشمند فرهنگی دارد، زیرا خانوادهها تصمیم میگیرند یاد و نام عزیز از دسترفته خود را با کاری ماندگار زنده نگه دارند؛ کاری که سالها مورد استفاده بیماران و مردم قرار میگیرد.
وقتی یک دستگاه پزشکی در یک مرکز درمانی نصب میشود یا یک تجهیز مورد نیاز یک بیمارستان تامین میشود، افراد زیادی از آن بهرهمند میشوند و این همان مفهوم صدقه جاریه است.
این نوع مشارکت نشان میدهد که مردم فقط دریافتکننده خدمات سلامت نیستند، بلکه خود نیز میتوانند در ساختن آینده سلامت جامعه نقشآفرین باشند.
ایرنا: آغاز درمان رایگان ۲۶۰ کودک دارای ناهنجاری مادرزادی در بجنورد یکی از اقدامات مهم است؛ درباره این برنامه توضیح دهید.
پورخیاط: کودکان دارای ناهنجاریهای مادرزادی یکی از گروههایی هستند که نیازمند توجه ویژه و حمایت مستمر هستند. برخی از این مشکلات اگر در زمان مناسب شناسایی و درمان شوند، میتوانند تاثیر بسیار زیادی بر کیفیت زندگی کودک در آینده داشته باشند.
با آغاز فعالیت نمایندگی موسسه خیریه حمایت از کودکان دارای ناهنجاری مادرزاد (محکم) در خراسان شمالی، فرآیند شناسایی، غربالگری و درمان این کودکان با انسجام بیشتری دنبال شد.
۲۶۰ کودک دارای ناهنجاری مادرزادی در مرحله نخست در مرکز استان شناسایی شدند و روند درمان آنها به صورت رایگان آغاز میشود. تمامی خدمات این طرح با حمایت دانشگاه علوم پزشکی استان و همکاری این موسسه خیریه ارائه خواهد شد.
اهمیت این برنامه فقط در درمان یک بیماری نیست، بلکه در ایجاد فرصت برابر برای کودکانی است که ممکن است به دلیل مشکلات مالی خانواده، دسترسی مناسبی به خدمات تخصصی نداشته باشند.
هدف ما این است که هیچ کودکی به دلیل شرایط اقتصادی از دریافت خدمات ضروری درمانی محروم نشود. همکاری میان موسسات خیریه تخصصی و دانشگاه علوم پزشکی میتواند الگوی موفقی برای اجرای برنامههای مشابه در آینده باشد.
ایرنا: سازمانهای مردمنهاد سلامت چه جایگاهی در حمایت از بیماران دارند؟
پورخیاط: سازمانهای مردمنهاد یکی از مهمترین حلقههای ارتباطی میان جامعه و نظام سلامت هستند. این مجموعهها معمولا در کنار بیمارانی قرار میگیرند که علاوه بر مشکلات درمانی، با مسائل اقتصادی، اجتماعی و روحی نیز مواجه هستند.
سازمانهای مردمنهاد در حمایت از بیماران مبتلا به بیماریهای خاص، سرطان، اماس و بیماریهای سختدرمان فعالیتهای ارزشمندی در خراسان شمالی انجام دادهاند.
نقش این سازمانها تنها تامین هزینههای درمان نیست؛ بلکه ارائه خدمات حمایتی، مشاورهای، همراهی خانوادهها و کمک به کاهش فشارهای روحی بیماران نیز اهمیت زیادی دارد.
بیماری برای بسیاری از خانوادهها فقط یک موضوع پزشکی نیست، بلکه میتواند ابعاد اجتماعی و اقتصادی گستردهای داشته باشد. حضور سازمانهای مردمنهاد باعث میشود بیمار احساس نکند در مسیر درمان تنها است.
۱۴ موسسه و انجمن خیریه سلامت در استان فعالیت دارند و در بیمارستانهای استان نیز موسسات خیریه بیمارستانی دارای مجوز فعال هستند که کمکهای مردمی را به صورت هدفمند و شفاف در اختیار بیماران نیازمند قرار میدهند.
ایرنا: با توجه به افزایش فعالیتهای خیریه در فضای مجازی، چه توصیهای برای مردم دارید تا گرفتار سوءاستفاده نشوند؟
پورخیاط: فضای مجازی فرصت بسیار مناسبی برای گسترش فرهنگ نیکوکاری ایجاد کرده است. امروز یک درخواست کمک میتواند در مدت کوتاهی به تعداد زیادی از افراد برسد و زمینه حمایت سریع از یک نیازمند واقعی را فراهم کند.
اما در کنار این فرصت باید مراقب سوءاستفادههای احتمالی نیز بود. احساسات انسانی و روحیه کمکرسانی مردم ارزشمند است و همین موضوع ممکن است مورد سوءاستفاده افراد سودجو قرار گیرد.
مردم باید پیش از کمک، درباره اعتبار فرد یا موسسه درخواستکننده تحقیق کنند. داشتن یک صفحه مجازی، انتشار تصاویر احساسی یا بیان یک داستان تاثیرگذار، به تنهایی نمیتواند نشانه اعتبار باشد.
شفافیت مهمترین معیار اعتماد است و موسسات معتبر باید مشخص کنند منابع مالی چگونه دریافت میشود، کمکها در چه مسیری هزینه میشود و چه نظارتی بر عملکرد آنها وجود دارد.
توصیه ما این است که مردم کمکهای خود را از طریق موسسات دارای مجوز، انجمنهای رسمی و مسیرهای قابل پیگیری انجام دهند تا هم نیت خیر آنها حفظ شود و هم کمکها به دست افراد واقعی نیازمند برسد.
ایرنا: آینده مشارکت اجتماعی در حوزه سلامت خراسان شمالی را چگونه ارزیابی میکنید؟
پورخیاط: آینده سلامت بدون مشارکت اجتماعی قابل تصور نیست. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که مردم خراسان شمالی ظرفیت بسیار بالایی برای حضور در فعالیتهای خیرخواهانه دارند و هر زمان که نیاز بوده، در کنار نظام سلامت ایستادهاند.
هدف ما این است که این مشارکتها بیش از گذشته هدفمند، سازمانیافته و بر اساس اولویتهای واقعی سلامت استان هدایت شود.
در آینده، علاوه بر توسعه فضاهای فیزیکی، میتوان از ظرفیت خیران و سازمانهای مردمنهاد در حوزههایی مانند پیشگیری از بیماریها، آموزش سلامت، حمایت از بیماران خاص، سلامت روان و استفاده از فناوریهای نوین سلامت نیز بهره گرفت.
سلامت یک سرمایه عمومی است و حفظ آن نیازمند همکاری همه بخشهای جامعه است. باور داریم با تداوم همراهی خیران، سازمانهای مردمنهاد و مردم نیکاندیش استان، میتوان گامهای بزرگی برای تحقق عدالت سلامت و ارتقای کیفیت خدمات در خراسان شمالی برداشت.
