به گزارش روز چهارشنبه گروه آسیا و اقیانوسیه ایرنا ، سران پنج کشور آسیای مرکزی شامل قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان به همراه جمهوری آذربایجان در نشست غیررسمی چولپونآتا در قرقیزستان، «بیانیه چولپونآتا» را با هدف تقویت همکاریهای منطقهای، توسعه تجارت، اتصال زیرساختی و گسترش مسیرهای حملونقل به امضا رساندند.
به گزارش آسیاپلاس تاجیکستان این نشست را میتوان بخشی از روند جدید کشورهای آسیای مرکزی برای کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی تجارت و ایجاد مسیرهای متنوعتر ارتباطی میان شرق و غرب ارزیابی کرد. اهمیت این رویکرد بهویژه پس از تحولات ژئوپلیتیکی سالهای اخیر و افزایش رقابت قدرتهای بزرگ بر سر مسیرهای ترانزیتی افزایش یافته است.
کریدور میانی؛ محور اصلی همکاریهای جدید
یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه کشورهای حاضر، توسعه مسیرهای حملونقل و لجستیک بود. در این میان، «کریدور میانی» یا مسیر ترانسخزر که چین را از طریق آسیای مرکزی و دریای خزر به قفقاز و اروپا متصل میکند، جایگاه ویژهای دارد.
جمهوری آذربایجان با برخورداری از موقعیت جغرافیایی میان آسیای مرکزی و قفقاز، تلاش دارد نقش خود را بهعنوان حلقه اتصال میان شرق و غرب تقویت کند. در مقابل، کشورهای آسیای مرکزی نیز به دنبال استفاده از این مسیر برای دسترسی آسانتر به بازارهای جهانی هستند.
راهآهن چین–قرقیزستان–ازبکستان و پروژه نیروگاه برقآبی کامبارآتا-۱ از جمله طرحهایی هستند که در این نشست بهعنوان پروژههای راهبردی منطقهای مورد اشاره قرار گرفتند؛ طرحهایی که میتوانند در بلندمدت ساختار اقتصادی و انرژی منطقه را تحت تأثیر قرار دهند.
عضویت کامل آذربایجان؛ گسترش مفهوم آسیای مرکزی
پیوستن رسمی جمهوری آذربایجان به نشست مشورتی سران آسیای مرکزی، یکی از مهمترین تحولات این چارچوب همکاری محسوب میشود.
اگرچه جمهوری آذربایجان از نظر جغرافیایی در منطقه قفقاز قرار دارد، اما پیوندهای تاریخی، اقتصادی و حملونقلی آن با آسیای مرکزی، بهویژه از مسیر دریای خزر، باعث شده است این کشور خود را بخشی از فضای اقتصادی در حال شکلگیری میان آسیای مرکزی، قفقاز و اروپا بداند.
این تحول میتواند نشاندهنده شکلگیری یک مفهوم گستردهتر از منطقه باشد؛ منطقهای که دیگر تنها بر پایه مرزهای جغرافیایی تعریف نمیشود، بلکه بر اساس شبکههای انرژی، تجارت و حملونقل شکل میگیرد.
رقابت برای اتصال به آبهای آزاد
آسیاپلاس نوشت: در همین چارچوب، پیشنهاد پاکستان برای فراهم کردن دسترسی قزاقستان و دیگر کشورهای آسیای مرکزی به بنادر کراچی، پورت قاسم و گوادر، اهمیت راهبردی دارد.
کشورهای آسیای مرکزی همواره با محدودیت دسترسی مستقیم به آبهای آزاد مواجه بودهاند و توسعه مسیرهای جنوبی به سمت دریای عرب میتواند گزینههای جدیدی برای تجارت خارجی آنها ایجاد کند.
اتصال آسیای مرکزی به بنادر پاکستان، در کنار مسیرهای غربی از طریق دریای خزر و قفقاز، رقابت میان مسیرهای مختلف ترانزیتی در منطقه را افزایش خواهد داد.
حرکت به سمت دیجیتالی شدن تجارت
راهاندازی سامانه الکترونیکی تیر (TIR) میان جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و ازبکستان نیز بخشی از تلاش کشورهای منطقه برای کاهش موانع اداری و افزایش سرعت انتقال کالا است.
دیجیتالی شدن فرآیندهای گمرکی میتواند هزینههای تجارت را کاهش دهد و جذابیت مسیرهای ترانزیتی منطقه را برای شرکتهای بینالمللی افزایش دهد.
پیامدهای منطقهای و جایگاه ایران
به گزارش ایرنا گسترش همکاریهای حملونقلی میان آسیای مرکزی، قفقاز و پاکستان، نشاندهنده رقابت فزاینده برای تبدیل شدن به مسیر اصلی تجارت بین آسیا و اروپا است.
در این میان، ایران نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی، دسترسی به خلیج فارس و دریای عمان و ارتباط تاریخی با آسیای مرکزی، یکی از بازیگران مهم معادلات ترانزیتی منطقه محسوب میشود.
توسعه مسیرهای رقیب در شمال و جنوب ایران، اهمیت تقویت زیرساختهای ریلی، بندری و لجستیکی کشور و فعالتر شدن دیپلماسی حملونقل را افزایش میدهد.
نشست چولپونآتا نشان میدهد آسیای مرکزی و جمهوری آذربایجان در حال حرکت به سمت یک الگوی جدید همکاری منطقهای هستند که سه محور اصلی آن را حملونقل، انرژی و تجارت تشکیل میدهد.
اگرچه هنوز بسیاری از این طرحها در مرحله برنامهریزی یا توسعه قرار دارند، اما روند موجود بیانگر آن است که آسیای مرکزی در حال تبدیل شدن به یکی از کانونهای مهم رقابت ژئوپلیتیکی و اقتصادی در اوراسیا است؛ منطقهای که اتصال میان چین، روسیه، اروپا، خاورمیانه و جنوب آسیا را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار خواهد داد.
