به گزارش ایرنا، در این این نشست که شامگاه پنجشنبه (۲۹ مردادماه) با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران حوزه تاریخ و رسانه و علاقهمندان به تاریخ معاصر ایران برگزار شد، حاضران به بررسی ریشهها و علل شکلگیری نهضت ملی شدن صنعت نفت، تحولات منتهی به کودتای ۲۸ مرداد و نسبت این رویدادهای تاریخی با شرایط امروز ایران پرداختند.
اکبر نبوی در ابتدای این برنامه با اشاره به اهمیت بررسی تاریخی نهضت ملی شدن صنعت نفت و کودتای ۲۸ مرداد گفت: انتخاب این موضوع برای من به دلیل مشابهتهای تقریباً روشن شرایط امروز کشور با شرایط ایران، بهویژه از ۳۰ تیر ۱۳۳۱ تا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ است؛ دورهای که در آن سرعت وقایع و حجم تخریبی که دو جریان اصلی نهضت علیه یکدیگر به راه انداختند، بسیار افزایش یافت.
وی افزود: در آن دوره، جریان مذهبی نهضت به رهبری مرحوم آیتالله کاشانی و جریان ملی نهضت به رهبری مرحوم مصدق، درگیر اختلافات و تقابلهایی شدند و از همه مهمتر، فعالیت شدید نفوذیها در میان یاران مصدق و یاران آیتالله کاشانی، شرایط را پیچیدهتر کرد. این مسائل، به نظر من، شباهت زیادی با این روزهای کشور ما دارد.
نبوی ادامه داد: در آن زمان، اراده جریان چپ و راست جهانی برای اینکه مصدق نباشد و جریان نفت به شکلی که ملیون ایرانی میخواستند ملی نشود و نتواند به اهداف خود برسد، به یک اتفاق روشن رسیده بود. امروز نیز درباره ایران و جمهوری اسلامی، نوعی اتفاق نظر برای تغییر شرایط موجود دیده میشود.
نبوی با اشاره به کتاب «نگرشی کوتاه بر نهضت ملی ایران» گفت: من نخستین بار در سال ۱۳۵۸ با خواندن این کتاب، تصویری نسبت به ماجرای کودتا و آنچه میان مصدق و کاشانی گذشت پیدا کردم. این کتاب در شرایط خاص سالهای پس از انقلاب، نقد مصدق و کاشانی را همزمان مطرح کرده بود و این کار در فضای بهشدت انقلابی آن روزگار، کار دشواری بود.
مصدق ارزیابی دقیقی از پیامدهای اقتصادی ملی شدن صنعت نفت نداشت
در ادامه مجیدرضا بالا پژوهشگر و محقق تاریخ و فرهنگ، با اشاره به ضرورت بازخوانی تاریخ معاصر ایران گفت: ما از جنگهای روس به این طرف، چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب، نسبت به شخصیتهای برجسته سیاسی، نگاهی رمانتیک و سانتیمانتالیستی داشتهایم و اگر بخواهیم آنها را نقد کنیم، ممکن است نپسندیم. مثلا درباره امیرکبیر نیز تصور رایج، با آنچه از متون دست اول تاریخی خوانده میشود، کاملاً سازگار نیست. همین مساله درباره عباس میرزا، قائممقام فراهانی و تا مصدق نیز قابل طرح است.
وی افزود: درباره مصدق باید دو موضوع را از هم تفکیک کرد؛ یکی سابقه و دیدگاههای او درباره اجتماع، سیاست و فرهنگ و دیگری نقش او در ماجرای ملی شدن صنعت نفت و دوره نخستوزیری که به کودتای ۲۸ مرداد انجامید. درباره ملی شدن صنعت نفت باید جداگانه پرسید آیا ملی شدن کار خوبی بود و آیا این اقدام به توسعه ایران منجر شد یا نه؟ ایران امروز در موقعیتی نیست که بتوان صرفاً با تکیه بر ایراندوستی و بریدن دست بیگانگان، درباره این موضوع داوری کرد.
وی در پایان گفت: مصدق ارزیابی دقیقی از پیامدهای اقتصادی ملی شدن صنعت نفت نداشت. تصورش این بود که حتی اگر میزان فروش نفت بسیار کاهش پیدا کند، باز هم درآمد لازم تأمین خواهد شد، اما حتی همان مقدار نفت نیز نتوانست به فروش برسد و در نهایت دولت با مشکلات جدی اقتصادی و مالی روبهرو شد.
