به گزارش ایرنا، بررسی اسناد تاریخی و روایتهای مکتوب در کتاب دولت یاد «تاریخ محلی بیرجند از آغاز سده معاصر»(به روایت میزا ذبیح الله ناصح مدیر وقت دبیرستان شوکتیه) که به همت دکتر محمدامین ناصح گردآوری تصحیح و تدوین شده، نشان میدهد که بهداشت و درمان در بیرجند، از اواخر دوره قاجار تا دهههای نخستین سده ۱۴۰۰ خورشیدی، تحولات ساختاری چشمگیری را پشت سر گذاشته است؛ تحولاتی که از حضور پزشکان حکومت محلی و کنسولگریهای خارجی آغاز شد و به تشکیل نخستین نهادهای درمانی دولتی و نیمهدولتی انجامید.
نخستین اطبای بیرجند
بر اساس یافتههای این کتاب تاریخی، در دوره حکومت میرعلمخان، «ملامحمدرفیع بخشی» طبیب مشهور منطقه بود. پس از او، امیر محمدابراهیمخان(حاکم منطقه) با استخدام اطبایی که علاوه بر طب سنتی از طب جدید نیز آگاهی داشتند، گامی نو در جهت بهداشت منطقه و خاندان حکومتی برداشت.
از معروفترین اطبای آن دوران، «ضیاءالاطبای تربتی» (پدر دکتر ضیایی، رئیس دانشگاه مشهد دهه ۱۳۴۰ ) بود که با لباس روحانیت در باغ رحیمآباد اقامت داشت. او به دلیل نزدیکی به امیر، ملجأ و پناهگاهی برای مردم در برابر تعدیات برخی منسوبان حکومت بود. پس از رفتن وی، «قوامالحکما» از اهالی سبزوار جایگزین او شد و همزمان شخصی به نام «میرزاحسینخان دکتر» در اکبریه و سیدی معمم معروف به «مسیحالاطبا» به مداوای مردم مشغول بودند.
اما ورود طب نوین علمی به بیرجند با نام «دکتر محمود کسروی» (متولد ۱۲۵۰ خورشیدی) گره خورده است. وی نخستین پزشک تحصیلکرده ایرانی و از فارغالتحصیلان طب دارالفنون بود که به عنوان پزشک ارتش (قشون) وارد بیرجند شد. دکتر کسروی که پزشکی متدین و بااستعداد در تشخیص بود، اعتقاد عجیبی به استفاده از مسهل داشت و معتقد بود تنها ۱۶ داروی مؤثر در طب وجود دارد و مابقی زوائد هستند؛ از این رو نسخههای وی بیشتر به طب قدیم تمایل داشت.
عطارهای دواپیچ و داروخانههای نوین
در روزگار گذشته، نسخههای اطبایی چون ضیاءالاطبا و قوامالحکما توسط «کربلایی عبدالرحیم عطار» پیچیده میشد؛ دکانی قدیمی با هزاران کیسه آویخته به دیوار که پر از روئیدنیها و روغنهای گیاهی مانند روغن بادام و کرچک بود. بعدها «حاجی محمدعلی عطار» با رها کردن حرفه مسگری، به عطاری روی آورد و علاوه بر داروهای گیاهی، …
