به گزارش ایرنا، اجرای پزشک خانواده در خاش در شرایطی صورت می گیرد که این شهرستان در کنار برخورداری از خانههای بهداشت و پایگاههای سلامت با چالشهایی مانند پراکندگی جمعیت، فاصله برخی مناطق روستایی با مراکز درمانی، نیروی انسانی و محدودیت دسترسی به برخی خدمات تخصصی مواجه است.
انتخاب خاش بهعنوان پایلوت دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در مرحله سوم برنامه ملی پزشک خانواده و نظام ارجاع، اهمیت این شهرستان را در اجرای سیاست جدید نظام سلامت افزایش داده است زیرا تجربه خاش میتواند نقاط قوت و ضعف اجرای این برنامه را در یک شهرستان با ویژگیهای جمعیتی و جغرافیایی خاص آشکار کند.
برنامه پزشک خانواده در خاش اکنون وارد مرحلهای شده است که عملکرد واقعی آن باید برای مردم قابل لمس باشد؛ در این طرح، هر فرد و خانواده تحت پوشش یک تیم سلامت قرار میگیرد، اطلاعات سلامت آنان در پرونده الکترونیک ثبت میشود، پزشک خانواده نیز مسئولیت مراقبت و پیگیری سلامت افراد را بر عهده دارد و در صورت نیاز، بیمار را از مسیر مشخص به پزشک متخصص و سطوح بالاتر درمان ارجاع میدهد.
محمود کردی، رئیس شبکه بهداشت و درمان خاش، پزشک خانواده و نظام ارجاع را از برنامههای مهم حوزه سلامت شهرستان دانست و گفت: جمعیت مشخصی تحت نظر پزشک خانواده قرار میگیرد و برای شهروندان پرونده الکترونیک سلامت تشکیل میشود.
به گفته وی، در صورت نیاز بیمار به خدمات تخصصی، مسیر درمان از طریق پزشک خانواده ادامه پیدا میکند و بیمار به متخصص ارجاع میشود؛ فرآیندی که میتواند مراجعات غیرضروری را کاهش داده و هزینههای درمان را برای مردم کمتر کند.
شبکه بهداشت؛ ستون اصلی طرح پزشک خانواده
پزشک خانواده بر بستر شبکه موجود بهداشت و درمان شهرستان خاش اجرا میشود؛ شبکهای که خانههای بهداشت، پایگاههای سلامت و مراکز خدمات جامع سلامت را در مناطق شهری و روستایی در بر میگیرد.
در مناطق روستایی، بهورزان طی سالهای گذشته یکی از اصلیترین حلقههای ارتباط مردم با نظام سلامت بودهاند و خدماتی مانند واکسیناسیون، مراقبت مادر و کودک، آموزش سلامت، پیگیری بیماریها و بهداشت محیط را ارائه کردهاند.
همچنین در پایگاههای سلامت تیمهایی شامل پزشک و مراقبان سلامت فعالیت میکنند؛ این ظرفیت اکنون باید در قالب برنامه جدید منسجمتر شود و هر تیم سلامت متناسب با جمعیت تحت پوشش، وظایف مراقبتی و درمانی خود را انجام دهد.
یکی از مهمترین ظرفیتهای خاش برای اجرای پزشک خانواده، شبکه خدمات بهداشتی روستایی است؛ این مراکز میتوانند نقش مهمی در شناسایی بیماریها، مراقبت از گروههای حساس، پیگیری بیماران و هدایت مردم به سطوح بالاتر درمان داشته باشند.
از طرفی، به گفته کارشناسان در اجرای این طرح، صرف وجود خانه بهداشت کافی نیست بلکه میزان فعالیت، تعداد بهورزان، وضعیت حضور پزشک در مراکز بالادستی و جمعیت تحت پوشش هر واحد باید متناسب باشد.
آموزش نیروها؛ آمادهسازی برای اجرای طرح
آموزش پزشکان، مراقبان سلامت، بهورزان و سایر اعضای تیم سلامت برای اجرای برنامه پزشک خانواده در شهرستان خاش در ماههای گذشته در دستور کار دانشگاه علوم پزشکی زاهدان قرار گرفت.
مرکز آموزش بهورزی خاش نیز بهعنوان مرکز آموزشی منتخب برنامه تعیین و مرکز خدمات جامع سلامت شهید مطهری خاش از جمله مراکز آموزشی تیم سلامت معرفی شدند و این آموزشها باید در میدان خدمت خود را نشان دهد.
این در حالی است که یکی از مهمترین چالشهای اجرای پزشک خانواده، تأمین نیروی انسانی متناسب با جمعیت است؛ پزشک خانواده تنها عضو این زنجیره نیست بلکه مراقب سلامت، بهورز، ماما و دیگر اعضای تیم سلامت نیز در اجرای این برنامه نقش دارند و کمبود هر یک از این نیروها میتواند بر کیفیت خدمات تأثیر بگذارد.
از این رو، ارزیابی اجرای طرح در خاش باید با شاخصهایی مانند تعداد پزشکان فعال، تیمهای سلامت، مراقبان سلامت و بهورزان، جمعیت تحت پوشش هر تیم و میزان حضور مستمر نیروها انجام شود؛ این مساله برای مناطق روستایی و پراکنده شهرستان اهمیت بیشتری دارد زیرا فاصله جغرافیایی و دشواری دسترسی میتواند اثر کمبود نیروی انسانی را تشدید کند.
بیمارستان ۱۹۲ تختخوابی خاش در حلقه بعدی ارجاع
در سطح بعدی نظام ارجاع، بیمارستان خاش قرار دارد؛ بیمارستانی که ظرفیت آن از ۹۶ به ۱۹۲ تخت افزایش یافته و بخشها و خدمات جدیدی به آن اضافه شده است.
با این حال، محمود کردی رئیس شبکه بهداشت و درمان خاش، مسائلی از جمله تعطیلی بیمارستان قدیمی ۲۲ بهمن و کمبود نیروی خدماتی را از مشکلات حوزه درمان شهرستان عنوان کرد.
افزایش ظرفیت تختهای بیمارستانی از یک سو یک مزیت برای اجرای نظام ارجاع محسوب میشود اما از سوی دیگر، استفاده مطلوب از این ظرفیت نیازمند تأمین پزشکان متخصص، پرستاران، نیروهای خدماتی، تجهیزات و سایر امکانات است.
طرح پزشک خانواده زمانی میتواند بار مراجعات غیرضروری بیمارستان را کاهش دهد که بیمارانی که به خدمات تخصصی نیاز دارند، پس از ارجاع بتوانند خدمات مورد نیاز خود را بدون تأخیر دریافت کنند.
چالش مهم؛ دسترسی به خدمات تخصصی
اجرای نظام ارجاع بدون تقویت حلقه تخصصی آن کامل نخواهد شد؛ اگر پزشک خانواده بیمار را به متخصص ارجاع دهد اما متخصص مورد نیاز در شهرستان حضور نداشته باشد نوبتدهی با تأخیر انجام شود یا تجهیزات تشخیصی کافی در دسترس نباشد، بیمار همچنان ناچار به طی مسیرهای طولانی و تحمل هزینههای بیشتر خواهد بود.
از این رو، همزمان با اجرای پزشک خانواده، تقویت خدمات تخصصی، تجهیزات تشخیصی و امکانات بیمارستانی باید مورد توجه قرار گیرد؛ این موضوع برای خاش اهمیت بیشتری دارد زیرا بخشی از بیماران برای دریافت برخی خدمات تخصصی و فوقتخصصی ناچار به مراجعه به مراکز درمانی خارج از شهرستان هستند.
اجرای طرح پزشک خانواده نیازمند همکاری و پیگیری مستمر است
فرشاد گرگیچ، فرماندار خاش، اجرای صحیح طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع را از برنامههای مهم تحول نظام سلامت دانست و بر ضرورت همکاری دستگاههای اجرایی مرتبط برای اجرای مطلوب آن تأکید کرده است.
وی بر اهمیت آگاهی مردم از سازوکار طرح نیز تأکید دارد زیرا موفقیت پزشک خانواده بدون مشارکت مردم و پذیرش مسیر جدید دریافت خدمات امکانپذیر نیست.
اکنون که طرح وارد مرحله اجرا شده است نقش مدیریت شهرستان بیشتر از گذشته متوجه رفع موانع اجرایی، پیگیری نیازهای شبکه بهداشت و درمان و هماهنگی برای دسترسی بهتر مردم به خدمات سلامت خواهد بود.
نماینده خاش: زیرساختها همزمان تقویت شود
نماینده مردم خاش، میرجاوه، تفتان و بخشهای کورین و نصرتآباد در مجلس شورای اسلامی نیز بر ضرورت تقویت همزمان خدمات بهداشتی و درمانی تأکید دارد.
علی کرد، اجرای طرح پزشک خانواده را فرصتی برای تقویت خدمات سطح نخست دانست اما تأکید کرد که این برنامه باید همراه با تأمین نیروی انسانی، توسعه تجهیزات و تقویت زیرساختهای درمانی دنبال شود.
این نگاه از آن جهت اهمیت دارد که نظام ارجاع تنها زمانی میتواند رضایتمندی مردم را افزایش دهد که مقصد ارجاع نیز آمادگی لازم را داشته باشد.
خاش؛ از پایلوت بودن تا ارائه یک الگوی قابل سنجش
اکنون که طرح پزشک خانواده در خاش وارد مرحله اجرا شده، معیار اصلی موفقیت دیگر تعداد نشستها، آموزشها یا افتتاح رسمی طرح نیست؛ مردم باید بدانند پزشک خانواده آنان چه کسی است، برای دریافت خدمات اولیه به کجا مراجعه کنند، پرونده سلامت آنان چگونه تشکیل میشود و در صورت نیاز چگونه به متخصص دسترسی خواهند داشت.
بر اساس اعلام دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، شهروندان مشمول این برنامه میتوانند سالانه از چهار نوبت ویزیت رایگان در مراکز خدمات جامع سلامت استفاده کنند و در صورت ارجاع به مراکز تخصصی یا فوقتخصصی دانشگاهی، خدمات سرپایی با پرداخت ۱۵ درصد هزینه و خدمات بستری بهصورت رایگان ارائه خواهد شد؛ پوشش بیمه سلامت برای اتباع ایرانی فاقد بیمه نیز از دیگر مزایای اعلامشده این برنامه است.
اجرای طرح پزشک خانواده در خاش اکنون وارد مرحلهای شده که باید نتایج آن در زندگی مردم دیده شود از جمله کاهش سرگردانی بیماران، دسترسی منظمتر به خدمات اولیه، تشخیص زودهنگام بیماریها، کاهش مراجعه غیرضروری و هزینههای درمان و هدایت سریعتر بیماران نیازمند به خدمات تخصصی.
اکنون اجرای طرح باید بهصورت مستمر پایش شود و آماری مانند تعداد جمعیت زیر پوشش، اعضای تیمهای سلامت، پروندههای الکترونیک و ارجاعات، مدت انتظار بیماران و میزان مراجعه خارج از مسیر نظام ارجاع، شاخصهای سنجش عملکرد آن قرار گیرد.
اگر این شاخصها بهصورت شفاف پایش و نقاط ضعف برطرف شود، خاش میتواند از یک شهرستان پایلوت به نمونهای عملی برای اجرای طرح پزشک خانواده در مناطق کمتر برخوردار تبدیل شود؛ برنامهای که هدف نهایی آن دسترسی عادلانهتر مردم به خدمات سلامت و حرکت از درمانمحوری به سلامتمحوری است.
به گزارش ایرنا، شهرستان مرزی خاش در ۱۸۵ کیلومتری جنوب زاهدان، مرکز سیستان و بلوچستان واقع شده است.
