در این خصوص با دکتر سید محسن اصغری نکاح، روانشناس، عضو هیات علمی و استاد روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد به گفت وگو پرداختیم.
فضای مجازی ابزاری مفید اما نیازمند مدیریت
این روانشناس معتقد است، امروزه فضای مجازی و زیست دیجیتال به بخشی از زندگی روزمره ما تبدیل شده است و نمیتوان آن را نادیده گرفت. این فضا در بسیاری از موارد میتواند به عنوان ابزاری مفید برای آموزش، ارتباط و دسترسی به اطلاعات مورد استفاده قرار گیرد.
به گفته وی، استفاده نادرست از این ابزار میتواند پیامدهایی مانند اتلاف وقت، درگیری ذهنی، کاهش تمرکز و کاهش توان انجام فعالیتهای روزمره را به همراه داشته باشد، مسئلهای که برای کودکان میتواند پیامدهای جدیتری داشته باشد.
کودکان و مواجهه زودهنگام با رسانههای دیجیتال
این استاد روانشناسی معتقد است ورود زودهنگام کودکان به فضای رسانهای میتواند زمینه بروز وابستگی به بازیها و محتوای دیجیتال را فراهم کند.
وی تاکید میکند که کودکان به دلیل ویژگیهای رشدی خود، توانایی لازم برای مدیریت استفاده از رسانهها را ندارند و به همین دلیل حضور و هدایت والدین در این زمینه ضروری است. بسیاری از بازیها و پلتفرمهای دیجیتال با هدف جذب و نگه داشتن کاربر طراحی شدهاند و همین مسئله میتواند باعث شود کودکان زمان زیادی را در این فضا سپری کنند.
ضرورت تعریف رژیم رسانهای برای کودکان
این روانشناس با اشاره به اهمیت مدیریت استفاده کودکان از رسانهها افزود: همانطور که برای تغذیه کودک رژیم غذایی مشخصی در نظر گرفته میشود، برای استفاده از رسانهها نیز باید نوعی رژیم رسانهای تعریف شود. در این رژیم باید مشخص باشد که کودک از چه سنی میتواند از ابزارهای دیجیتال استفاده کند، چه مدت در طول روز اجازه استفاده دارد و چه نوع محتوایی برای او مناسب است.
در ادامه اصغری تاکید کرد: اگر کودکان بدون برنامه و نظارت وارد فضای مجازی شوند، ممکن است به تدریج زمان بیشتری را در این فضا بگذرانند و فعالیتهای مهمی مانند بازیهای واقعی، تعامل با اعضای خانواده یا فعالیتهای خلاقانه را کنار بگذارند.
نقش خانواده در ایجاد جایگزینهای سالم
به گفته این استاد دانشگاه، یکی از مهمترین وظایف خانوادهها ایجاد جایگزینهای جذاب برای کودکان است. وی معتقد است اگر محیط خانه برای کودک جذاب باشد و فرصتهایی برای بازیهای غیر دیجیتال، کتابخوانی، فعالیتهای هنری و کاردستی فراهم شود، وابستگی کودک به رسانههای دیجیتال کاهش مییابد.
اصغری نکاح تاکید کرد: والدین باید تلاش کنند زمانهایی را برای تعامل مستقیم با فرزندان خود اختصاص دهند و به جای آنکه ابزارهای دیجیتال به وسیلهای برای سرگرم کردن کودک تبدیل شود، فعالیتهای مشترک خانوادگی جایگزین آن شود.
لزوم توجه مدارس و نهادهای آموزشی
وی در ادامه به نقش نظام آموزشی در این زمینه اشاره کرد و گفت: مدارس و نظام آموزش و پرورش نیز باید در استفاده از فضای مجازی برای امور آموزشی، چارچوب مشخصی داشته باشند و از انتقال بیدلیل برخی فعالیتهای آموزشی به فضای مجازی پرهیز کنند.
به گفته او، آموزش صحیح نحوه استفاده از رسانهها باید به عنوان بخشی از آموزشهای فرهنگی و تربیتی مورد توجه قرار گیرد.
همکاری خانواده، مدرسه و رسانه برای تربیت رسانهای
اصغری نکاح در پایان تاکید میکند که مدیریت حضور کودکان در فضای مجازی تنها وظیفه خانواده نیست و این مسئولیت باید به صورت مشترک میان خانواده، مدرسه، رسانهها و نهادهای فرهنگی تقسیم شود.
افزایش آگاهی والدین و ارتقای سواد رسانهای در جامعه میتواند به کودکان کمک کند تا در آینده به شکل مسئولانهتر و آگاهانهتری از فناوریهای دیجیتال استفاده کنند.
