آخرین نفس یک ستاره؛ تولد سحابی شیر در تصاویر جیمز وب

جوان آنلاین: حجت‌الاسلام یاسین حسین‌آبادی، معاون فرهنگی مسجد جمکران، در گفت‌و‌گو با «جوان» می‌گوید: در آستان مقدس مسجد جمکران، یکی از ضرورت‌های جدی در حوزه فرهنگی این است که شیوه ارتباط با نسل جوان، متناسب با زبان، ذائقه، سرعت دریافت و افق ذهنی او به‌روز شود. مشروح گفت‌و‌گو با وی را در ادامه می‌خوانید. 

با توجه به اینکه تابستان فرصت فراغت بیشتری برای جوانان ایجاد می‌کند، مسجد مقدس جمکران برای جذب و حضور پررنگ‌تر جوانان در این ایام چه برنامه‌های ویژه‌ای دارد؟

ما در آستان مقدس مسجد جمکران، فصل تابستان را صرفاً یک بازه زمانی برای پر کردن اوقات فراغت نمی‌دانیم، بلکه آن را یک فرصت تربیتی و معرفتی بسیار ارزشمند تلقی می‌کنیم؛ فرصتی که می‌تواند به تعمیق ارتباط جوانان با معارف دینی، هویت ایمانی و به‌ویژه با وجود نازنین حضرت ولی‌عصر (عجل‌الله تعالی فرجه الشریف) منجر شود. بر همین اساس، تلاش ما این است که برنامه‌های تابستانی آستان، ترکیبی از معرفت، ایجاد انس، جذابیت، مشارکت و نشاط معنوی باشد. در این چارچوب، برنامه‌هایی مانند نشست‌های معرفتی مهدوی، حلقه‌های گفت‌وگوی صمیمی، کارگاه‌های مهارت‌های فردی و اجتماعی، برنامه‌های فرهنگی و رسانه‌ای، فعالیت‌های گروهی و جمع‌های خدمت‌رسان، در کنار محافل دعا و زیارت، مورد توجه قرار می‌گیرد. رویکرد ما این است که جوان وقتی وارد فضای مسجد می‌شود، احساس نکند با یک برنامه صرفاً رسمی و مناسبتی مواجه است، بلکه دریابد که مسجد می‌تواند پاسخ‌گوی بخشی از نیاز‌های فکری، روحی و اجتماعی او باشد. 

در طراحی برنامه‌های فرهنگی مسجد، جوان امروز با چه ویژگی‌ها و نیاز‌هایی دیده می‌شود؟ آیا برنامه‌ها بر اساس شناخت واقعی از دغدغه‌ها و سبک زندگی نسل جدید طراحی می‌شوند؟

یکی از اصول مهم در برنامه‌ریزی فرهنگی این است که جوان امروز را آنگونه که هست بشناسیم، نه آنگونه که صرفاً در ذهن ما ترسیم شده است. جوان امروز نسلی باهوش، پرسشگر، حساس، جست‌وجوگر و در عین حال در معرض حجم زیادی از پیام‌ها، شبهات، جذابیت‌های رسانه‌ای و الگو‌های متنوع هویتی است. بنابراین اگر بخواهیم با او ارتباط مؤثر برقرار کنیم، باید نیاز‌های واقعی او را درک کنیم. از نگاه ما جوان امروز بیش از هر چیز نیازمند هویت روشن، امید پایدار به آینده‌ای روشن، احساس تعلق، فرصت نقش‌آفرینی و فضایی برای گفت‌وگوی صادقانه است. 

مسجد جمکران به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز مذهبی کشور، چه تجربه‌ای از ارتباط با جوانان دارد و مهم‌ترین عواملی که باعث می‌شود یک جوان به این فضا جذب یا از آن فاصله بگیرد، چیست؟

نسل جوان، علی‌رغم همه پیچیدگی‌ها و دگرگونی‌های محیطی، همچنان ظرفیت بسیار بالایی برای ارتباط با معنویت، حقیقت و محبت اهل‌بیت (ع) خاصه مهدویت دارد؛ به شرط آنکه این ارتباط، صادقانه، عمیق و متناسب با نیاز‌های واقعی او برقرار شود. جوان اگر احساس کند در یک فضا مورد احترام است، شنیده می‌شود، برای فکر و حضورش ارزش قائل هستند و می‌تواند در یک مسیر روشن و امیدبخش حرکت کند، با رغبت به آن فضا نزدیک می‌شود. در مقابل، آنچه معمولاً موجب فاصله‌گیری جوانان می‌شود، نه اصل دین و معنویت، بلکه نوع مواجهه‌های کلیشه‌ای، یک‌سویه، شعاری و گاه بی‌اعتنا به واقعیت‌های زیست جوانانه است. اگر برنامه‌ها فقط جنبه تکرار داشته باشند و نتوانند با مسائل ملموس جوان در حوزه هویت، آینده، روابط، امید، نشاط و مسئولیت پیوند برقرار کنند، طبعاً جذابیت لازم را نخواهند داشت. 

آیا رویکرد مسجد در قبال جوانان صرفاً دعوت به حضور در برنامه‌های مذهبی است، یا تلاش شده مسجد به یک پایگاه اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و حتی تفریحی برای جوانان تبدیل شود؟

ما معتقدیم که مسجد در تراز اسلامی و مهدوی، باید کارکردی فراتر از یک مکان برگزاری مراسم داشته باشد. مسجد می‌تواند و باید به پایگاهی برای تربیت انسان، تقویت هویت، رشد عقلانی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، هم‌افزایی فرهنگی و شکل‌گیری روابط سالم انسانی تبدیل شود. بر همین اساس، در آستان مقدس مسجد جمکران تلاش می‌شود بستر‌هایی فراهم آید که جوان در کنار بهره‌مندی از فضای عبادی و معنوی، امکان یادگیری، مشارکت اجتماعی، فعالیت فرهنگی، گفت‌وگوی فکری، رشد مهارتی و تجربه جمعی سالم را نیز داشته باشد. مقصود ما از این نگاه، آن است که مسجد در ذهن و زندگی جوان، از یک مکان صرفاً آیینی به یک زیست‌بوم رشد تبدیل شود؛ زیست‌بومی که در آن، پیوند با امام زمان (عج) فقط در سطح یک احساس مقطعی باقی نماند، بلکه به یک مسیر تربیتی و اجتماعی ماندگار تبدیل شود. 

چه برنامه‌هایی برای تبدیل مسجد به یک «پاتوق فرهنگی و اجتماعی سالم» برای جوانان، به‌ویژه در فصل تابستان، در نظر گرفته شده است؟

اگر قرار است مسجد برای جوانان به یک پاتوق فرهنگی و اجتماعی سالم تبدیل شود، باید حضور در آن برای آنان معنا، جذابیت، آرامش و امکان نقش‌آفرینی ایجاد کند. پاتوق سالم، صرفاً جایی برای تجمع نیست، بلکه فضایی است که در آن فکر، دل، هویت و روابط انسانی جوان نیز تغذیه و هدایت شود. از این منظر، برنامه‌هایی مانند حلقه‌های گفت‌و‌گو پیرامون مسائل فکری و هویتی، جلسات پاسخ به پرسش‌ها و شبهات، محافل انس با قرآن و دعا، کارگاه‌های مهارتی، فعالیت‌های گروهی، برنامه‌های هنری و رسانه‌ای، نشست‌های کتاب‌خوانی، جمع‌های خدمت‌رسان و فعالیت‌های داوطلبانه، همگی می‌توانند در شکل‌گیری چنین فضایی نقش داشته باشند. ویژگی مهم این برنامه‌ها آن است که جوان در آنها صرفاً مصرف‌کننده محتوا نباشد، بلکه احساس کند در یک جمع سالم، محترم، باهویت و رو به رشد حضور دارد. در واقع، هدف ما این است که آستان مقدس مسجد جمکران برای جوان، هم پناهگاه معنوی باشد، هم مدرسه معرفتی و هم محیطی امن برای شکل‌گیری رفاقت‌های سالم و مسئولانه. 

یکی از نقد‌های مطرح این است که بخشی از برنامه‌های فرهنگی مساجد همچنان با زبان و ذائقه نسل جدید فاصله دارد. مسجد جمکران برای به‌روز کردن شیوه ارتباط با جوانان چه اقداماتی انجام داده است؟

در آستان مقدس مسجد جمکران، یکی از ضرورت‌های جدی در حوزه فرهنگی این است که شیوه ارتباط با نسل جوان، متناسب با زبان، ذائقه، سرعت دریافت و افق ذهنی او به‌روز شود. بدیهی است که صرف برخورداری از محتوای غنی، بدون توجه به شیوه عرضه، برای ارتباط‌گیری پایدار کافی نیست. نسل جدید در معرض سبک‌های متنوع ارتباطی و رسانه‌ای است و اگر پیام دینی بخواهد در ذهن و دل او اثرگذار باشد، باید هم از حیث محتوا عمیق باشد و هم از حیث بیان، فهم‌پذیر، صمیمی و متناسب با واقعیت‌های زمانه. به همین جهت تلاش می‌کنیم از قالب‌های متنوع‌تر، گفت‌و‌گو‌های تعاملی، روایت‌های واقعی، محتوای کوتاه و اثرگذار، ابزار‌های رسانه‌ای نو و نیز شیوه‌هایی استفاده کنیم که جوان بتواند با آنها ارتباط طبیعی‌تری برقرار کند. در عین حال، نکته مهم این است که به‌روز شدن به معنای عدول از اصالت‌های معرفتی نیست، بلکه به معنای یافتن زبانی کارآمدتر برای انتقال همان حقیقت ناب است. هدف ما این است که معارف مهدوی و فرهنگ انتظار، نه در قالبی دور از ذهن و انتزاعی، بلکه به‌عنوان حقیقتی زنده، امیدبخش و راه‌گشا در زندگی امروز جوان عرضه شود. 

جوانان امروز فقط مخاطب برنامه‌های فرهنگی نیستند؛ چقدر از آنها در ایده‌پردازی، طراحی و اجرای برنامه‌های مسجد نقش داده می‌شوند؟

هر اندازه نقش جوان از مخاطب منفعل به همراه فعال و عنصر اثرگذار ارتقا پیدا کند، میزان موفقیت برنامه‌ها نیز بیشتر خواهد شد. جوان امروز میل دارد در ساختن فضا و برنامه‌ای که به او مربوط است، سهم واقعی داشته باشد. اگر تنها دریافت‌کننده پیام باشد، ارتباط او محدود و موقتی می‌شود، اما اگر در ایده‌پردازی، طراحی و اجرا مشارکت کند، احساس تعلق، مسئولیت و هویت جمعی در او تقویت می‌شود. از این رو، تلاش می‌شود در بخش‌هایی از فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی آستان، از ظرفیت فکری، اجرایی و خلاقیت جوانان استفاده شود. این مشارکت، صرفاً یک تدبیر اجرایی نیست، بلکه خود یک فرایند تربیتی است. وقتی جوان در مسیر خدمت به مسجد، خدمت به مردم و ترویج فرهنگ مهدویت و انتظار وارد میدان می‌شود، عملاً در حال تجربه نوعی تربیت اجتماعی و ایمانی است. 

مسجد چه نقشی می‌تواند در حل مسائل اجتماعی جوانان، از هویت و امید گرفته تا اوقات فراغت، آسیب‌های اجتماعی و تقویت مشارکت اجتماعی، ایفا کند؟

مسجد اگر به‌درستی شناخته و فعال شود، می‌تواند یکی از مؤثرترین نهاد‌های اجتماعی در مواجهه با مسائل جوانان باشد. بسیاری از مسائل نسل جوان، هرچند در ظاهر اجتماعی یا روانی به نظر می‌رسد، اما در عمق خود با بحران معنا، ضعف هویت، تنهایی، بی‌افقی، گسست ارتباطی و کمرنگ شدن پیوند‌های سالم انسانی در ارتباط است. مسجد می‌تواند در برابر این وضعیت، یک کانون بازسازی‌کننده باشد. مسجد با فراهم آوردن فضای تعلق، امید، گفت‌و‌گو، راهنمایی، همدلی و ارتباط سالم، می‌تواند بخشی از خلأ‌های مهم زندگی جوان را جبران کند. همچنین از طریق برنامه‌های هدفمند، می‌توان اوقات فراغت جوانان را از حالت رها و بی‌جهت خارج کرد و به فرصتی برای رشد، یادگیری، خدمت و خودسازی تبدیل نمود. 

اگر بخواهیم از مسجد فقط به‌عنوان محل برگزاری مراسم عبادی عبور کنیم و آن را به یک نهاد مؤثر اجتماعی و فرهنگی تبدیل کنیم، از نگاه شما اقدامات فوری و ضروری چیست؟

برای آنکه مسجد بتواند نقش حقیقی خود را در عرصه فرهنگی و اجتماعی ایفا کند، سه اقدام فوری و بنیادین ضرورت دارد. نخست، شناخت دقیق، میدانی و بی‌واسطه از نسل جوان و نیاز‌های واقعی اوست. تا زمانی که فهم روشنی از مسائل، زبان، نگرانی‌ها، امید‌ها و افق فکری جوان نداشته باشیم، برنامه‌ریزی‌ها غالباً کلی و کم‌اثر خواهد بود. دوم، تولید و طراحی برنامه‌هایی است که در عین جذابیت و نوآوری، از عمق معرفتی و تربیتی نیز برخوردار باشد. برنامه موفق، برنامه‌ای نیست که صرفاً جمعیت ایجاد کند، بلکه برنامه‌ای است که بتواند در ذهن، دل و سبک زندگی مخاطب اثر بگذارد و او را یک قدم به رشد معنوی و اجتماعی نزدیک‌تر کند. سومین اقدام، اعتماد به جوانان و واگذاری بخشی از مسئولیت‌ها به خود آنان است. مسجدی که جوان در آن نقش واقعی دارد، برای او به خانه، مدرسه، میدان تمرین مسئولیت و پایگاه هویت تبدیل می‌شود. این سه محور، در کنار هم، می‌تواند مسجد را به نهادی زنده، اثرگذار و متناسب با اقتضائات امروز بدل سازد. 

اگر یک جوان امروز به شما بگوید «چرا باید مسجد را برای گذران اوقات فراغت و زندگی اجتماعی‌ام انتخاب کنم؟»، پاسخ شما چیست؟

مسجد، اگر درست شناخته شود، فقط محل حضور برای یک مناسک عبادی محدود نیست، بلکه می‌تواند جایی برای آرامش، معنا، رشد، رفاقت سالم، یادگیری، خودشناسی و آینده‌سازی باشد. بسیاری از فضا‌های امروز، ممکن است برای ساعتی سرگرمی ایجاد کنند، اما لزوماً به انسان جهت، عمق، امید و هویت نمی‌دهند. مسجد از این جهت تفاوت دارد که هم دل انسان را به خدا پیوند می‌زند و هم او را در مسیر ساختن یک زندگی متعادل، مسئولانه و روشن قرار می‌دهد. اگر جوان امروز در جست‌وجوی آرامش، هویت، امید، دوستی سالم و مسیر درست زندگی است، مسجد می‌تواند یکی از اصیل‌ترین و مطمئن‌ترین پاسخ‌ها به این نیاز‌ها باشد.

جوان آنلاین: وقتی دخترم نوزاد بود او را همراه خودم برای نماز به مسجد می‌بردم. بچه‌های کمی بزرگ‌تر دورش جمع می‌شدند، با او بازی می‌کردند و از خنده‌های دخترم ذوق‌زده می‌شدند. صحنه، صحنه‌ای زیبا بود. کودکی در آغوش مادر و چند کودک دیگر که با شوق دور او جمع شده بودند، اما در کنار این تصویر شیرین، یک نگرانی هم همیشه وجود داشت. بچه‌ها باید مراقب نگاه‌های حاج‌خانم‌های مسن می‌بودند تا مبادا صدای بازی و خنده‌شان آرامش نمازگزاران را برهم بزند. گاهی حضور کودک در مسجد، بیشتر به عنوان مزاحمت دیده می‌شد تا فرصتی برای تربیت. با این حال، آن روز‌ها مسجد هنوز پر از جوان بود. جوان‌هایی که روی زمین نماز می‌خواندند، بدون صندلی و امکانات خاص، اما با شور و انرژی. مادر‌ها فرزندانشان را همراه خود می‌آوردند و کودکان، حتی اگر چیزی از نماز و آداب مسجد نمی‌فهمیدند، کم‌کم با فضای مسجد، جمع مؤمنانه و سبک زندگی دینی آشنا می‌شدند. 

 سال‌ها بعد، مسجدی دیگر 

سال‌ها گذشت تا اینکه چندی پیش دوباره به همان مسجد رفتم، اما این بار برای پیدا کردن جایی برای نماز، به‌سختی توانستم خودم را میان صندلی‌ها جا کنم. چیزی که بیشتر از کمبود جا توجهم را جلب کرد، نه صندلی‌ها که غیبت جوانان و نوجوانان بود. مسجدی که روزی حضور جوان و نوجوان در آن پررنگ بود، حالا پر شده بود از صندلی‌هایی که برای نماز سالخوردگان چیده شده بود، اما خبری از نسل‌هایی که قرار است آینده مسجد و جامعه را بسازند، نبود. همین صحنه ساده، یک سؤال در ذهنم ساخت و اینکه آیا فقط باید از جوانانی که به مسجد نمی‌آیند گلایه کنیم یا باید از خودمان هم بپرسیم که مسجد را تا چه اندازه برای حضور نسل جدید آماده کرده‌ایم؟ 

 وقتی نبودن نسل جدید را فقط گردن خودش می‌اندازیم 

مسئله فقط یک مسجد یا یک محله نیست. این صحنه می‌تواند نشانه یک مسئله بزرگ‌تر در نسبت میان خانواده، مسجد و تربیت نسل آینده باشد. اگر قرار است مسجد در جامعه دینی فقط محل اقامه نماز نباشد و نقش تربیتی و اجتماعی خود را نیز ایفا کند باید بتواند خانواده را با خود همراه کند. کودکی که امروز همراه مادرش وارد مسجد می‌شود، ممکن است فردا نوجوان، جوان، مربی، خادم و فعال اجتماعی همان مسجد باشد، اما این اتفاق به خودی خود رخ نمی‌دهد. کودکی که نخستین تجربه‌هایش از مسجد با تذکر، اخم، نگاه‌های سنگین و این احساس همراه باشد که «اینجا جای تو نیست»، ممکن است خیلی زود مسجد را از دایره تجربه‌های زندگی‌اش حذف کند. در مقابل، مسجدی که بتواند حضور کودک را به یک تجربه شیرین تبدیل کند، به او خاطره‌ای مثبت می‌دهد. خاطره‌ای که می‌تواند سال‌ها بعد او را دوباره به مسجد برگرداند و حتی باعث شود فرزند خودش را نیز با خود همراه کند. این‌جاست که مسئله مسجد، به مسئله سبک زندگی گره می‌خورد. 

 سبک زندگی دینی، در محیط زندگی شکل می‌گیرد 

سبک زندگی دینی فقط با توصیه و آموزش شکل نمی‌گیرد. انسان باید ارزش‌ها را در محیط زندگی خود تجربه کند. خانواده، مدرسه، محله، هیئت و مسجد، هر کدام بخشی از این زیست تربیتی را می‌سازند. اگر مسجد از زندگی خانواده حذف شود، یکی از مهم‌ترین محیط‌های تجربه اجتماعی دین نیز از دست می‌رود. کودکی که مسجد را فقط در قالب یک ساختمان و محل اقامه نماز می‌شناسد، با کودکی که در مسجد دوست پیدا کرده، بازی کرده، در برنامه‌ای شرکت کرده، کنار خانواده‌اش نشسته و بعد‌ها مسئولیتی برعهده گرفته، تجربه یکسانی از مسجد ندارد. البته حفظ حرمت نماز، آرامش عبادت و نظم مسجد ضروری است. هیچ‌کس نمی‌گوید مسجد باید به محل بی‌نظمی تبدیل شود. مسئله، انتخاب میان نظم و حضور خانواده نیست، مسئله این است که می‌توان برای هر دو راه‌حلی پیدا کرد. 

 تغییر از یک نگاه ساده شروع شود 

می‌توان برای کودکان فضای مشخصی در نظر گرفت. می‌توان برنامه‌های متناسب با سن کودک و نوجوان طراحی کرد. می‌توان خادمان و فعالان مسجد را برای مواجهه درست با خانواده‌ها آموزش داد. می‌توان مادران را به حضور در مسجد تشویق کرد و حتی در معماری، چیدمان و امکانات مسجد، نیاز‌های خانواده‌ها را دید. گاهی برای جذب نسل جدید، لازم نیست کار عجیب و پرهزینه‌ای انجام دهیم. شاید اولین قدم این باشد که کودکی که وارد مسجد می‌شود، احساس نکند حضورش مزاحمت است. شاید لازم باشد به جای اینکه همیشه از کودک بخواهیم خودش را با مسجد تطبیق دهد، کمی هم از مسجد بخواهیم خودش را با نیاز‌های کودک و خانواده هماهنگ کند. 

 مسجد آینده، مسجد خانواده است 

در نگاه آینده‌نگرانه به جامعه اسلامی، جوان فقط مخاطب برنامه‌های فرهنگی نیست، صاحب آینده و یکی از سازندگان آن است. اگر قرار است نسل جدید در ساخت آینده جامعه نقش‌آفرین باشد، باید از کودکی فرصت حضور، تجربه و مشارکت پیدا کند. مسجد نیز اگر می‌خواهد در این آینده سهمی داشته باشد، نمی‌تواند فقط منتظر جوانی باشد که از قبل با مسجد پیوند خورده است. باید خودش زمینه این پیوند را از سال‌های کودکی فراهم کند و باید از سال‌های کودکی آغاز کرد. باید مادر را با کودک پذیرفت، کودک را با نوجوان پیوند داد، نوجوان را به میدان مسئولیت آورد و به جوان فرصت نقش‌آفرینی داد. در این نگاه، مسجد صرفاً یک ساختمان برای اقامه نماز نیست، یک محیط تربیتی و اجتماعی است. محیطی که می‌تواند خانواده‌ها را به هم پیوند دهد، سرمایه اجتماعی ایجاد کند، مسئولیت‌پذیری را تمرین دهد و نسل جدید را با معنای مشارکت و زندگی مؤمنانه آشنا کند. 

شاید روزی دوباره به همان مسجد بروم و این‌بار، پیش از آنکه صندلی‌های پرشمار را ببینم، چشمم به نوجوان‌ها و جوان‌هایی بیفتد که در کنار خانواده‌هایشان نشسته‌اند، کودکانی که دیگر لازم نیست از نگاه سنگین کسی بترسند و جوان‌هایی که مسجد را نه یک فضای متعلق به نسل‌های گذشته، که بخشی از زندگی خودشان می‌دانند. 

*فعال فرهنگی و پژوهشگر خانواده

نسخه ای از غزل مشهور حافظ با اجرای همایون شجریان منتشر شده که با عنوان «زلف بر باد مده» شناخته می شود. این اثر در قالب یک ریمیکس معرفی شده و بار دیگر توجه مخاطبان موسیقی سنتی و علاقه مندان شعر کلاسیک فارسی را به این غزل ماندگار جلب کرده است.

غزل «زلف بر باد مده» از جمله اشعار شناخته شده حافظ است که با زبانی عاشقانه، سرشار از تشبیه، کنایه و خطاب مستقیم به معشوق سروده شده است. در این شعر، عاشق از معشوق می خواهد با رفتار و جلوه های خود، آرامش او را بر هم نزند و بیش از این دل و جانش را گرفتار نکند.

همایون شجریان و یک غزل ماندگار

صدای همایون شجریان که در سال های اخیر یکی از شناخته شده ترین صداهای موسیقی ایرانی به شمار می رود، ظرفیت ویژه ای برای اجرای اشعار کلاسیک فارسی دارد. انتخاب غزلی از حافظ نیز با فضای موسیقی ایرانی و شیوه اجرای او تناسب قابل توجهی دارد.

در این نسخه، مخاطب با شعری روبه رو است که بخش مهمی از جذابیت خود را از موسیقی کلام حافظ می گیرد. تکرار ساختارهای مشابه در مصراع ها و استفاده از افعال امری، فضای شعر را به گفت وگویی صمیمی اما پرتنش میان عاشق و معشوق تبدیل کرده است.

تحلیل غزل «زلف بر باد مده»

حافظ در این غزل از تصاویر آشنای ادبیات عاشقانه مانند زلف، رخ، سرو، شمع و گل استفاده می کند؛ اما هر کدام از این عناصر در خدمت بیان یک خواهش عاشقانه قرار گرفته اند.

در آغاز شعر، زلف معشوق نمادی از جذابیتی است که عاشق را گرفتار کرده است. شاعر از معشوق می خواهد زلف خود را بر باد ندهد تا او بیش از این بی قرار نشود. در ادامه نیز تعابیری مانند «در بند شدن»، «سوختن»، «فریاد» و اشاره به فرهاد، شدت دلباختگی و رنج عاشقانه را بیشتر می کنند.

یکی از ویژگی های مهم غزل، پیوستگی میان عشق و رنج است. راوی از یک سو شیفته زیبایی معشوق است و از سوی دیگر از پیامدهای همین دلباختگی می ترسد. همین تضاد باعث شده شعر تنها یک ابراز علاقه ساده نباشد و حال و هوایی دراماتیک پیدا کند.

از حافظ تا موسیقی امروز

یکی از دلایل ماندگاری شعر حافظ، قابلیت بالای غزل های او برای ورود به موسیقی است. وزن، موسیقی درونی کلمات و تصویرسازی های شاعرانه باعث شده بسیاری از اشعار او در دوره های مختلف توسط خوانندگان بازخوانی و اجرا شوند.

«زلف بر باد مده» نیز از همین ظرفیت برخوردار است و اجرای آن با صدای همایون شجریان می تواند برای مخاطبانی که به پیوند میان ادبیات کلاسیک و موسیقی ایرانی علاقه دارند، جذاب باشد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، این نسخه با عنوان «ریمیکس همایون شجریان» معرفی شده و تاریخ انتشار آن ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ اعلام شده است.

نکته مهم: شعر این اثر متعلق به حافظ است و نسخه منتشرشده در منبع با عنوان ریمیکس معرفی شده است؛ بنابراین برای نسبت دادن تنظیم، تولید یا انتشار رسمی اثر به همایون شجریان باید به اطلاعات رسمی منتشرکننده اثر استناد کرد. پایان خبر / رکنا / کدخبر 1240457

اخبار وبگردی را در اینجا بخوانید: فیلم از زیبایی آبشار هوآن‌ گوشو، بزرگترین آبشار چین مشاهده خبر خبر ویژه فیلم/ آواز همایون شجریان مرزها را شکست/ صدایی که دل خارجی ها را هم برد فیلم /سفر در زمان با همایون /آواز نوستالژیک همایون شجریان در جوانی دوباره شنیده شد

جوان آنلاین: بار‌ها شنیده‌ایم که مسجد تنها محلی برای اقامه نماز نیست و اگر ظرفیت‌های آن متناسب با نیاز‌ها و ذائقه نسل جدید به کار گرفته شود، می‌تواند به یکی از مهم‌ترین کانون‌های رشد، آرامش و تربیت نسل آینده تبدیل شود. دکتر حسن صادقی، روانشناس نیز با تأکید بر این مهم معتقد است مسجد می‌تواند مأمنی برای آرام گرفتن، ارتباط با خدا و افزایش درک انسان از معنویت باشد و به باور این روانشناس، برای بهره‌گیری از این ظرفیت، صرف حضور خانواده‌ها یا تکرار برنامه‌های سنتی کافی نیست، بلکه مسجد باید بتواند با شناخت نیاز‌های کودکان و نوجوانان، فضایی ایجاد کند که در آن احساس تعلق، آرامش و زمینه رشد داشته باشند. با این روانشناس درباره نقش مسجد و خانواده در تربیت نسل جدید و ضرورت تغییر نگاه به شیوه‌های جذب و فعالیت فرهنگی در مساجد گفت‌و‌گو کرده‌ایم. 

مسجد و خانواده چه نقشی در تربیت دینی و رشد فرزندان دارند؟ آیا این دو می‌توانند جای یکدیگر را بگیرند؟

خانواده و مسجد می‌توانند مکمل یکدیگر باشند، اما هرکدام نقش متفاوتی دارند. در مسجد، فرد از یک «شعور جمعی» و تجربه و دانش افراد مختلف بهره می‌برد. در حدیثی آمده است: «الخیر فی الجماعه و الفرقه العذاب»؛ خیر و گشایش و برکت همراه جماعت است. وقتی انسان در یک جمع قرار می‌گیرد با آرا، اندیشه‌ها و تجربه‌هایی روبه‌رو می‌شود که شاید خودش برای به دست آوردن آنها باید سال‌ها زمان صرف کند. این ظرفیت در خانواده به آن اندازه وجود ندارد. حتی اگر پدر و مادر آگاهی و درک بالایی داشته باشند، باز هم تجربه و دانش آنها محدود به همان دو نفر است، اما وقتی فرزند در یک جمع سالم و تربیتی قرار می‌گیرد، از مجموعه‌ای از تجربه‌ها و آگاهی‌ها استفاده می‌کند و سرعت رشد و شکوفایی او بیشتر می‌شود. از طرف دیگر، کار تربیتی در مسجد می‌تواند تخصصی‌تر باشد. امام جماعت یا مربی‌که در حوزه مسائل دینی و اخلاقی مطالعه و تجربه دارد، طبیعتاً نسبت به پدر و مادری که قرار است این مفاهیم را به فرزندشان آموزش دهند، در آن حوزه تمرکز و تخصص بیشتری دارد. بنابراین تعلیم و تربیت در مسجد و خانه باید در کنار هم قرار بگیرند تا یکدیگر را کامل کنند. 

چرا حضور در مسجد و ارتباط با مفاهیم دینی می‌تواند به آرامش و رشد انسان کمک کند؟

خداوند در قرآن می‌فرماید: «ألا بذکر الله تطمئن القلوب»؛ دل‌ها با یاد خدا آرام می‌گیرند. قرآن و نماز هم می‌توانند همین نقش را داشته باشند، یعنی از شدت اضطراب و نگرانی‌های انسان کم کنند و به او آرامش بدهند. مسجد نیز به‌عنوان یک فضای دینی، ظرفیت بسیار خوبی برای ایجاد چنین آرامشی دارد، اما یک نکته مهم وجود دارد، صرف نماز خواندن یا حضور فیزیکی در مسجد به‌تنهایی کافی نیست. خداوند نیز نمی‌فرماید فقط نماز را «بخوانید» بلکه می‌فرماید «أقم الصلاه» یعنی نماز را برپا دارید. بین خواندن نماز و درک و اقامه آن تفاوت وجود دارد. اگر مسجد جایی باشد که امام جماعت یا مربی، مفاهیم دینی را درست و عمیق به مخاطب منتقل کند، مسجد واقعاً می‌تواند محل رشد باشد. انسان به‌تدریج از اضطراب و تنش فاصله می‌گیرد و با آرامش بیشتری به زندگی نگاه می‌کند و وقتی آرامش ایجاد شد، زمینه رشد و تعالی هم فراهم می‌شود. بنابراین حضور در مسجد ذاتاً یک حرکت ارزشمند است، اما اگر از ظرفیت تربیتی آن استفاده نکنیم، در واقع خودمان را از یک ظرفیت بسیار بزرگ محروم کرده‌ایم. کسی که قرار است در مسجد به دیگران آموزش بدهد، خودش باید ابتدا آموزش دیده باشد و بداند چگونه می‌تواند این مفاهیم را به زندگی مخاطب پیوند بزند. 

آیا حضور خانوادگی در مسجد می‌تواند باعث شود فرزندان هم به مسجد و فعالیت‌های دینی علاقه‌مند شوند؟

حضور خانواده در مسجد می‌تواند اثرگذار باشد، اما نمی‌توان گفت صرفاً، چون پدر و مادر مسجدی هستند، فرزند هم حتماً مسجدی خواهد شد. هر انسان از پنجره ذهن و نگاه خودش به زندگی نگاه می‌کند و ممکن است فرزند یک خانواده مذهبی، به دلیل اینکه جذابیتی در محیط مسجد نمی‌بیند، ارتباط عمیقی با آن برقرار نکند. پس حضور والدین در مسجد یک عامل مهم است، اما باید در کنار آن، محیط مسجد نیز برای فرزند جذاب باشد. مسجد، هیئت و حسینیه باید متناسب با سن و ذائقه مخاطبان مختلف برنامه داشته باشند. ما در کودکی گاهی با مسجد‌هایی مواجه بودیم که اگر بچه کوچکترین حرکت یا خنده‌ای می‌کرد، با او برخورد می‌شد یا حتی از مسجد بیرونش می‌کردند. چنین رفتاری طبیعی است که خاطره خوبی از مسجد برای کودک ایجاد نمی‌کند. کودک و نوجوان وقتی وارد مسجد می‌شود اگر احساس کند اینجا فضایی است که به نیاز‌ها و دغدغه‌های او توجه می‌شود، اگر در مسجد حال خوبی پیدا کند و احساس کند این محیط او را می‌پذیرد، طبیعتاً میل و رغبتش برای حضور بیشتر می‌شود. 

چه چیزی باعث می‌شود پیوند نسل جدید با مسائل دینی و معنوی ماندگار شود؟

نسل‌های گذشته در شرایطی توانستند مفاهیم دینی و اخلاقی را به نسل بعد منتقل کنند که خودشان به آنچه می‌گفتند پایبند بودند و مسائل دینی برایشان قداست و اهمیت واقعی داشت. امروز هم اگر می‌خواهیم این پیوند در نسل جدید شکل بگیرد، بیش از هر چیز باید به رفتار کسانی توجه کنیم که خودشان را مبلغ و مروج دین معرفی می‌کنند. اگر جامعه ببیند کسانی که درباره اخلاق، ایمان و معنویت صحبت می‌کنند، خودشان به همان حرف‌ها عمل نمی‌کنند، طبیعی است که این مسئله روی اعتماد نسل جوان اثر منفی بگذارد. در واقع، برای تربیت دینی، رفتار الگو‌ها گاهی از سخنرانی و آموزش مستقیم اثرگذارتر است. 

به نظر شما رفتار و عملکرد مربیان، امام جماعت و افراد مذهبی چه تأثیری بر نگاه نوجوانان به دین دارد؟

تأثیر بسیار زیادی دارد. قرآن کریم می‌فرماید چرا چیزی را می‌گویید که خودتان به آن عمل نمی‌کنید. یکی از چیز‌هایی که می‌تواند به اعتقادات دینی جوانان آسیب بزند، همین فاصله میان گفتار و رفتار است. اگر فردی که مبلغ دین و الگوی نوجوان است، درباره ارزش‌هایی صحبت کند، اما خودش در عمل به آنها پایبند نباشد، این تناقض می‌تواند پیوند نوجوان با مسائل معنوی را متزلزل کند. بنابراین اگر قرار است مسجد محل تربیت باشد، مربی و امام جماعت قبل از اینکه بخواهند دیگران را تربیت کنند، باید خودشان اهل یادگیری، رشد و عمل باشند. نوجوان بیش از آنکه به حرف ما نگاه کند، رفتار ما را می‌بیند. 

خود فضای مسجد چه نقشی در ایجاد آرامش و حال خوب در افراد دارد؟

مسجد به‌عنوان خانه خدا، باید فضایی باشد که انسان با احساس خوب و نیت پاک وارد آن شود. کسی که برای نماز و ارتباط با خدا وارد مسجد می‌شود، باید بتواند برای مدتی از حاشیه‌ها و دغدغه‌های روزمره فاصله بگیرد. اگر این فضا درست شکل بگیرد، حضور افراد مختلف در کنار یکدیگر می‌تواند یک حال خوب جمعی ایجاد کند. انسان حتی ممکن است بدون اینکه کار خاصی انجام دهد، صرف حضور در چنین محیطی احساس آرامش کند. مسجد می‌تواند مأمنی برای آرام گرفتن، ارتباط با خدا و افزایش درک انسان از معنویت باشد، اما اگر این فضا شکل نگیرد، ممکن است حضور در مسجد به یک عادت تبدیل شود؛ اینکه فرد دو یا سه وعده به مسجد برود، نمازش را بخواند و بیرون بیاید، بدون اینکه بداند برای چه آمده و چه تغییری قرار است در زندگی‌اش اتفاق بیفتد. در چنین شرایطی، ما از ظرفیت واقعی مسجد استفاده نکرده‌ایم. 

برای اینکه مسجد بتواند همچنان پایگاه ارتباط با نسل جدید باشد، چه تغییری در نوع فعالیت‌ها و برنامه‌های آن لازم است؟

اگر مساجد بخواهند نسل جدید، به‌ویژه جوانان را جذب کنند، باید بخشی از نیاز‌های آنها را هم بشناسند و پاسخ دهند. مسجد نباید فقط محلی برای اقامه نماز باشد. باید هم خوراک روح داشته باشد و هم بتواند در حد ظرفیت خودش به برخی نیاز‌های اجتماعی و حتی ارتباطی مردم پاسخ دهد. اگر مسجد فقط با همان شیوه سنتی نماز برگزار کند و امام جماعت چند دقیقه‌ای صحبت کند، طبیعتاً بخشی از ظرفیت مسجد مورد استفاده قرار نگرفته است. این برنامه‌ها ارزشمندند، اما کافی نیستند. هر مسجد در هر محله باید برای جذب مردم برنامه داشته باشد. به هر دلیل و به هر بهانه‌ای زمینه حضور آنها را فراهم کند و بعد از جذب، برایشان برنامه و محتوای مناسب داشته باشد. اگر این اتفاق بیفتد، مسجد دوباره می‌تواند به یک پایگاه واقعی برای رشد، تربیت و ارتباط اجتماعی تبدیل شود.

منبع: پارسینه