به گزارش ایرنا، ساعت هنوز به ۹ صبح نرسیده بود که خودم را به آرامستان بقائیه رساندم. همان آرامستانی که قرار بود محل بازدید مسئولان بنیاد شهید و شهرداری تبریز باشد تا اصحاب رسانه از روند ساماندهی گلزار شهدای مارالان مطلع شوند.
هوای دل انگیز صبح شنبه با نسیمی آرام همراه بود. مقابل درب آرامستان، هنوز خبری از شلوغی نبود و تنها چند خودرو در سکوت پارک شده بودند. از میان نردههایی که روی آن نوشته شده بود «ورود خودروهای شخصی ممنوع»، عبور کردم و قدم به فضای آرام آرامستان گذاشتم.
نسیم، شاخههای درختان را آرام میان مزارها تکان میداد و موجی نرم روی چمنهای سبز میانداخت. آرامشی عجیب که با معنویت این مکان درهم آمیخته بود. پیش از این، بارها درباره محله مارالان و گلزار شهدایش شنیده بودم اما این نخستین بار بود که از نزدیک آن را میدیدم.
مارالان از محلات قدیمی تبریز است که نامش با دفاع مقدس گره خورده است. بسیاری از فرماندهان و رزمندگان لشکر عاشورا از همین کوچهها برخاستهاند و هنوز هم مردم، با تعصبی شیرین و مثالزدنی، خود را متعلق به این محله میدانند. دسته عزاداری حسینی مارالان نیز سالهاست که در ایام محرم و صفر، جلوهای از ارادت مردم این محله به اهل بیت(ع) را به نمایش میگذارد.
مسئولان بنیاد شهید زودتر از همه رسیده بودند و دقایقی بعد نیز شهردار منطقه سه تبریز به جمع آنها پیوست. پیش از آغاز بازدید، فاتحه ای بر اهل قبور فرستادیم.
تا چشم کار میکرد، مزارها شانه به شانه هم قرار گرفته بودند؛ برخی با سنگهای نو و امروزی و برخی دیگر آنقدر قدیمی که ترکهای عمیق، گذر سالها را بر چهرهشان حک کرده بود و نوشتههایشان به سختی خوانده میشد.
اما در سمت راست آرامستان، نشانهای آشنا نگاه هر رهگذری را به خود جلب میکرد. جعبههای فلزی قدیمی و پرچمهای سه رنگ ایران که خبر از آغاز قطعه شهدا میداد. با این حال، هیچ دیوار یا مرزی میان مزار شهدا و دیگر درگذشتگان دیده نمیشد. قبور در هم تنیده بودند، گویی سالهاست که خاطره شهدا و مردم این محله در کنار هم روایت میشود.
مزار شهدای دفاع مقدس آرامستان مارالان هنوز همان حال و هوای سالهای جنگ را حفظ کردهاند. داخل جعبههای فلزی، قاب عکسهای قدیمی، قرآنهای کوچک، آینه و یادگارهایی دیده میشود که خانوادهها دههها پیش کنار مزار عزیزانشان گذاشتهاند. برخی مزارها همچنان با پرچم ایران زینت یافتهاند اما بر روی بعضی دیگر، نه تصویری مانده و نه پرچمی بلکه تنها نامی که بر سنگ حک شده، رهگذران را متوجه میکند که شهیدی در آنجا آرام گرفته است.
در میان این نامها، شهدای سالهای اخیر نیز به چشم میخورند از جمله شهید فیضیمهر (محل شهادت تبریز) و شهید علیپور (محل شهادت پل کرج)، شهدای جنگ رمضان که در کنار رزمندگان دفاع مقدس آرمیدهاند.
در میان قبور شهدا، مزار شهروندان عادی نیز دیده میشود؛ خانوادههایی که در دورههای مختلف، از دهه ۷۰ تا سالهای پایانی دهه ۹۰، عزیزان خود را در این قطعه به خاک سپردهاند. شاید برخی خواستهاند آخرین منزل دنیاییشان در کنار شهدا باشد و شاید برخی دیگر، همچون خانوادههایی که در بمبارانهای دوران دفاع مقدس جان باختند، خود بخشی از روایت این محلهاند.
در مقابل نقطهای که مزار شهدا آغاز میشد، جمع شدیم و صحبتها آغاز شد.
۳۶۹ شهید در مارالان آرمیدهاند
مدیرکل بنیاد شهید و امور ایثارگران آذربایجان شرقی با اشاره به وضعیت خاص آرامستان بقائیه، اظهار کرد: در این آرامستان ۳۶۹ شهید آرمیدهاند که حدود ۳۰۰ نفر از آنها در یک قطعه(نقطهای که ما قرار داشتیم) و مابقی به صورت پراکنده در دیگر قطعات آرامستان دفن شدهاند.
علی اکبر سلمانی افزود: در مجموع حدود ۸۵۰ قبر در این قطعه وجود دارد که تنها ۳۰۰ مورد شامل ۴۰ درصد متعلق به شهدا است و بقیه مربوط به شهروندان عادی است که در سالهای مختلف، حتی در سالهای اخیر، در این محل به خاک سپرده شدهاند.
وی با بیان اینکه مطالعات ساماندهی این گلزار از سال ۱۴۰۳ آغاز شده است، گفت: در این مدت جلسات متعددی با شهرداری تبریز و سازمان عمران برگزار شد و اکنون این طرح به مرحله اجرا رسیده است.
سلمانی ادامه داد: مهمترین بخش اجرای پروژه، اخذ رضایت خانوادههای متوفیان است چراکه برای آغاز عملیات باید رضایت حدود ۵۵۰ خانواده اموات عادی جلب شود و بدون همراهی آنها امکان اجرای طرح وجود ندارد.
وی خاطرنشان کرد: ساماندهی گلزار شهدای مارالان بر اساس دستورالعمل بنیاد شهید و با حفظ تمامی قبور انجام میشود و اجرای سقف، بهسازی معابر و ارتقای فضای بصری از مهمترین بخشهای این طرح خواهد بود.
پیش بینی ۲۵ میلیارد تومان بودجه برای طرح ساماندهی گلزار شهدای مارالان
شهردار منطقه سه تبریز نیز با تاکید بر اینکه هدف از اجرای این پروژه تنها انجام یک عملیات عمرانی نیست، گفت: تلاش ما اجرای طرحی در شان تبریز، شهدا و خانوادههای آنها است تا به عنوان یک اثر ماندگار برای سالهای آینده باقی بماند.
آرمان امین بخش با اشاره به همکاری سه مجموعه شهرداری، بنیاد شهید و هیات امنای آرامستان در اجرای این طرح، افزود: تفاوت اصلی گلزار شهدای مارالان با دیگر گلزارهای شهدای تبریز، قرار گرفتن قبور شهروندان عادی در میان مزار شهدا است که اجرای پروژه را با حساسیتهای بیشتری همراه کرده است.
وی اظهار کرد: نقشههای اجرایی تهیه شده و برای آغاز عملیات نیز ۲۵ میلیارد تومان اعتبار در بودجه سال جاری شهرداری پیشبینی شده است.
امین بخش با اشاره به شرایط خاص این آرامستان، گفت: بافت متراکم قبور، وجود درختان قدیمی و اختلاف سطح زمین از جمله چالشهایی است که اجرای پروژه را دشوار کرده است، اما تلاش خواهیم کرد این طرح با کمترین آسیب و در بهترین کیفیت به سرانجام برسد.
شهدای این محله سالها در غربت ماندهاند
مشاور استاندار آذربایجان شرقی امور ایثارگران نیز ساماندهی گلزار شهدای مارالان را یکی از آرزوهای دیرینه رزمندگان لشکر عاشورا دانست و گفت: بسیاری از فرماندهان و شهدای شاخص این لشکر، از جمله شهید تجلایی و پیشقدم از اهالی همین محله بودند و همرزمان آنها سالها است آرزوی ساماندهی این گلزار را در دل دارند.
عبدالرزاق میراب افزود: شهدای این محله سالها در غربت ماندهاند و برخی از مزارها نیز به دلیل گذشت زمان و نبود خانواده، در معرض فرسودگی و تخریب قرار گرفته است.
وی تاکید کرد: هر اقدامی که از دست مجموعه استانداری و دستگاههای مسئول برآید، برای تحقق این مطالبه انجام خواهد شد.
اجرای این طرح با همدلی مردم و مسئولان پیش میرود
عضو هیات امنای آرامستان بقائیه نیز آغاز این پروژه را تحقق یکی از آرزوهای دیرینه خادمان این آرامستان دانست و گفت: بنیاد شهید گام بزرگی برای آغاز این طرح برداشته و شهرداری تبریز، به ویژه شهرداری منطقه سه، مسئولیت اجرای آن را بر عهده گرفته است.
محمدحسین جاوید با اشاره به تجربه ساماندهی گلزار شهدای وادی رحمت، افزود: بسیاری از مشکلاتی که امروز در گلزار شهدای مارالان وجود دارد، پیشتر در وادی رحمت نیز وجود داشت اما با همدلی مردم و مسئولان برطرف شد.
وی ادامه داد: وجود قبور شهروندان عادی در میان مزار شهدا، علاوه بر مسائل اجرایی، نیازمند کار فرهنگی و جلب اعتماد افکار عمومی است تا اجرای پروژه با رضایت خانوادهها همراه شود.
وی گفت: امیدواریم ساماندهی این قطعه، زمینه بهسازی سایر بخشهای آرامستان بقائیه را نیز فراهم کند.
مزار مردم عادی در کنار مزار شهدا ساماندهی میشود
نماینده گلزار شهدای وادی رحمت در آرامستانهای تبریز نیز با اشاره به پیشینه محله مارالان در دوران دفاع مقدس، گفت: مارالان یکی از محلههای شهیدپرور تبریز است و مردم سالهاست ساماندهی گلزار شهدای آن را مطالبه میکنند.
حسن چوبدار افزود: کمتوجهی سالهای گذشته موجب شد این طرح به تعویق بیفتد، اما اکنون انتظار میرود علاوه بر گلزار شهدا، کل آرامستان بقائیه نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: این آرامستان همچنان فعال است و روزانه در آن تدفین انجام میشود، از این رو رسیدگی به فضای سبز، معابر و زیرساختهای آن نیز ضروری است.
وی درباره وضعیت قبور اموات عادی در این طرح، اظهار کرد: قبور اموات مردم عادی در کنار شهدا خواهند بود و مزار آنها به جای دیگر منتقل نمیشود. مزار آنها در کنار مزار شهدا ساماندهی میشود و خانواده آنها و شهدا درباره نگهداشتن یا تغییر سنگهای مزار و جعبههای آهنی هر نظری که داشته باشند را عملی میکنیم، همانطور که در گلزار شهدای وادی رحمت نیز بنا به نظر خانوادهها عمل کردیم.
جزئیات طرحی که بعد از ۲۳ سال انتظار محقق میشود
رئیس اداره مسکن و امور گلزارهای بنیاد شهید آذربایجان شرقی، با تشریح جزئیات فنی پروژه، اظهار کرد: از حوالی سال ۱۳۸۲ طرحهایی برای جداسازی فضای شهدای این آرامستان از سایر قبور و ایجاد المانهای معماری تهیه شده بود، اما به مرور زمان این طرحها کنار گذاشته شد و امروز بعد از ۲۳ سال در نهایت اجرای سقف به عنوان راهکار نهایی انتخاب شد.
پژمان یاسان افزود: طراحی این پروژه به یکی از مشاوران مطرح تبریز واگذار شده و مهمترین چالش آن، طراحی سازهای با دهانه حدود ۶۰ متر بود تا بدون ستون میانی، فضای گلزار حفظ شود و این عمل محقق شده است.
وی ادامه داد: در طرح نهایی، بخشی از دیوارهای اطراف حذف خواهد شد تا فضای پیادهروی توسعه یابد و مسیرهای مناسب برای تردد زائران ایجاد شود. همچنین اضلاع شرقی و غربی مجموعه باز خواهد ماند تا تهویه و دید بصری مناسب حفظ شود و اضلاع شمالی و جنوبی بسته خواهد ماند.
وی درباره مراحل اجرای پروژه نیز گفت: در مرحله نخست، سازه فلزی سقف اجرا میشود و پس از آن عملیات زیرسازی، کفسازی و محوطهسازی آغاز خواهد شد. به دلیل اختلاف سطح نزدیک به ۲ متر و همچنین سنگینی سازه، ابتدا مسیر ویژهای برای تردد ماشینآلات احداث میشود تا عملیات بدون آسیب به قبور انجام گیرد.
یاسان خاطرنشان کرد: زمان حدودی برای اتمام فاز ساخت سازه، ۶ ماه پیش بینی شده است.
بازدید و صحبتهای مسئولان که به پایان رسید، هنگام خروج صدای گریه و شیونی از دور به گوش رسید. جمعیتی سیاهپوش در ورودی آرامستان چشم انتظار تحویل پیکر عزیزی بودند. زنان در گوشهای با صدای بلند اشک میریختند و مردان، ساکت و سر به زیر، اندوهشان را در سکوت پنهان کرده بودند. میگفتند جوان خانواده، شب گذشته از دنیا رفته است.
مقابل درب آرامستان، خودروها یکی پس از دیگری پارک میکردند و ترافیکی سنگین شکل گرفته بود. آنجا بود که بیش از پیش میشد فهمید بقائیه تنها حافظ خاطرات گذشته نیست بلکه این آرامستان هنوز هم زنده است، هنوز هم هر روز پذیرای مسافران تازهای است و در گوشهای دیگر از آن، زندگی، با همه تلخیهایش، همچنان به وداع میایستد.
