حالا با نزدیک شدن به فصل بارش و پیشبینی احتمال افزایش بارندگی، مدیریت استان تلاش دارد پیش از آنکه بارانهای شدید آغاز شود، نقاط ضعف را شناسایی و برای مدیریت روانآبها و سیلاب احتمالی آماده شود.
در این میان، تجربه سیلاب فروردین ۱۳۹۸ همچنان یکی از مهمترین نمونههای پیش روی مدیران استان است؛ زمانی که در مدت تنها سه روز حدود ۶ میلیارد مترمکعب آب در پهنه استان تولید شد و سدهای کرمانشاه توانستند نزدیک به نیمی از این حجم را تنظیم کنند. سیل در کرمانشاه در سال ۹۸
اکنون مسئولان میگویند قرار نیست بارشهای احتمالی صرفاً به عنوان یک تهدید دیده شود؛ بلکه باید از این فرصت برای تقویت ذخایر آبی استان نیز استفاده کرد.
استاندار کرمانشاه: بارش را باید به فرصت تبدیل کنیم
منوچهر حبیبی، استاندار کرمانشاه، در نشست مدیریت بحران استان بر همین نگاه تأکید کرد و گفت: هشدارهای هواشناسی باید جدی گرفته شود و دستگاهها از هماکنون تمهیدات لازم را برای مواجهه با بارشهای پیشرو در نظر بگیرند.
به گفته او، استان همزمان باید دو مسیر را دنبال کند؛ نخست، پیشگیری از خسارتهای احتمالی بارندگی و سیلاب و دوم، استفاده از این بارشها برای تقویت منابع آب.
استاندار کرمانشاه با اشاره به وجود حدود یک میلیارد و ۳۵۰ میلیون مترمکعب آب در ۱۱ سد استان، بارندگیهای پیشرو را فرصتی برای ذخیره آب دانست و تأکید کرد که نباید اجازه داد منابع آبی حاصل از بارشها بدون استفاده از استان خارج شود. سد آزادی شهرستان ثلاث باباجانی
اما تحقق این هدف تنها به ظرفیت سدها وابسته نیست؛ بخشی از ماجرا به نقاطی بازمیگردد که در زمان بارندگی میتوانند به کانون خطر تبدیل شوند.
حبیبی بر شناسایی تمام نقاط آسیبپذیر و آسیبزا تأکید کرد و گفت با توجه به توپوگرافی متنوع کرمانشاه، بیتوجهی به این نقاط میتواند برای مردم مشکل ایجاد کند.
هواشناسی: النینو الزاماً به معنای بارش بیشتر نیست
علیمحمد زورآوند، مدیرکل هواشناسی استان کرمانشاه، با اشاره به پدیده النینو توضیح داد که این پدیده موضوع جدیدی نیست و در سالهای مختلف نیز رخ داده است. النینو
به گفته او، النینو میتواند بر میزان بارش منطقه تأثیر بگذارد، اما این تأثیر قطعی نیست و نمیتوان صرفاً بر اساس وقوع این پدیده، افزایش بارندگی را تضمین کرد.
با این حال، پیشبینیهای موجود احتمال بارشهای مناسب را افزایش داده و همین احتمال، ضرورت آمادگی را بیشتر میکند.
مساله مهمتر، نحوه رفتار آب پس از بارش است
زورآوند با اشاره به سالهای خشکسالی استان معتقد است کاهش ظرفیت نفوذ آب در خاک میتواند باعث شود بخشی از بارشها سریعتر به روانآب تبدیل شود؛ موضوعی که در صورت بارشهای شدید، احتمال وقوع سیلاب را افزایش میدهد.
بر همین اساس، اوایل پاییز، اواخر زمستان و اوایل بهار از جمله دورههایی هستند که احتمال بارشهای شدید و در نتیجه وقوع سیلاب در آنها بیشتر است.
یکی از حلقههای مهم مدیریت سیلاب، سرعت دریافت اطلاعات است. هواشناسی کرمانشاه در سالهای اخیر به سامانه هشدار سیل مجهز شده، اما به گفته مدیرکل هواشناسی، بخشی از ایستگاههای بارانسنجی استان همچنان به صورت سنتی فعالیت میکنند.
در این ایستگاهها، اطلاعات بارش توسط نیروی انسانی ثبت و منتقل میشود و همین موضوع میتواند سرعت دسترسی به دادهها را کاهش دهد.
قرار است طی سه سال، ایستگاههای بارانسنجی استان به تدریج خودکار شوند؛ اقدامی که میتواند امکان دریافت سریعتر اطلاعات بارش و در نتیجه صدور هشدار و واکنش بهموقعتر دستگاههای اجرایی را فراهم کند.
۹۲ نقطه؛ جاهایی که آب راه عبور ندارد
اگر هواشناسی وظیفه پیشبینی را بر عهده دارد، آب منطقهای و دستگاههای اجرایی باید خود را برای مواجهه با آبی آماده کنند که ممکن است در مدت کوتاهی حجم زیادی پیدا کند.
بهرام درویشی، مدیرعامل شرکت آب منطقهای کرمانشاه، از شناسایی ۹۲ تقاطع فاقد آبگذری در سطح استان خبر میدهد؛ نقاطی که در صورت بارندگی شدید میتوانند مسیر حرکت آب را مسدود کرده و خطر ایجاد کنند.
از این تعداد، ۴۳ مورد تاکنون توسط سازمان راهداری اصلاح شده است، اما هنوز بخش دیگری باقی مانده که نیازمند اقدام فوری است.
موضوع تنها به تقاطعها محدود نمیشود. ۵۷ کیلومتر از رودخانههای اصلی استان نیز به عنوان نقاطی که احتمال ایجاد حادثه در آنها وجود دارد شناسایی شده و ۱۶ کیلومتر از این محدودهها که در مجاورت مراکز جمعیتی قرار دارند، در برنامه لایروبی قرار گرفتهاند.
این اعداد نشان میدهد که بخش مهمی از مدیریت بحران، نه در زمان وقوع سیلاب، بلکه باید پیش از بارش انجام شود.
درویشی پیشنهاد کرد برای سرعت بخشیدن به عملیات، دستگاههای اجرایی امکانات خود را در اختیار یکدیگر قرار دهند و چند دستگاه بیل مکانیکی به صورت همزمان برای رفع نقاط حساس استان به کار گرفته شوند.
به گفته او، در صورت بسیج این امکانات، میتوان بخش قابل توجهی از نقاط حساس استان را در مدت حدود ۱۵ روز ساماندهی کرد.
سدها؛ خط اول دفاع و مخازنی برای ذخیره بارش
در کنار مدیریت روانآبها، سدها یکی از مهمترین ابزارهای استان برای کنترل آب هستند.
تجربه سال ۱۳۹۸ نشان داد که وجود مخازن میتواند بخش بزرگی از حجم سیلاب را کنترل کند. اکنون نیز آب منطقهای اعلام کرده ظرفیتسازی در مخازن سدها آغاز شده و وضعیت دریچهها، تجهیزات الکترومکانیکی و ابزار دقیق سدها به شکل مستمر پایش میشود.
برای پاییندست سدها نیز اطلاعرسانی به فرمانداریها، بخشداریها و دهیاریها انجام شده تا در صورت افزایش خروجی سدها، آمادگی لازم وجود داشته باشد.
با این حال، مساله اساسیتر، کمبود ظرفیت ذخیرهسازی آب در استان است؛ موضوعی که مدیرعامل آب منطقهای نیز به آن اشاره کرد و توسعه مخازن جدید را یک نیاز جدی برای کرمانشاه دانست.
به اعتقاد او، بارشهای پیشرو نباید تنها یک بحران تلقی شوند؛ بلکه میتوانند فرصتی برای جبران بخشی از کمبود منابع آبی استان باشند.
از «مدیریت بحران» به «مدیریت فرصت»
آنچه از مجموعه صحبتهای مسئولان در نشست مدیریت بحران کرمانشاه برمیآید، این است که استان با یک دوگانه روبهروست؛ آماده شدن برای سیلاب و همزمان آماده شدن برای ذخیره آب.
اگر نقاط حادثهخیز پیش از بارندگی اصلاح نشوند، بارش شدید میتواند به خسارت در مناطق مسکونی، راهها و زیرساختها منجر شود؛ اما اگر زیرساختهای مدیریت آب آماده باشند، همین بارندگی میتواند بخشی از نیاز آبی استان را تأمین کند.
استاندار کرمانشاه نیز بر همین موضوع تأکید دارد که همه دستگاهها باید متناسب با وظایف خود از هماکنون وارد عمل شوند.
در واقع، موفقیت مدیریت بارشهای پیشرو فقط به میزان بارندگی وابسته نیست؛ نحوه مواجهه استان با این بارشهاست که تعیین میکند باران به بحران تبدیل شود یا فرصتی برای تقویت منابع آب.
تجربه سیلاب ۱۳۹۸، هشدارهای هواشناسی، ۹۲ نقطه فاقد آبگذری، دهها کیلومتر رودخانه نیازمند لایروبی و البته یک میلیارد و ۳۵۰ میلیون مترمکعب آب ذخیرهشده در سدها، همگی یک پیام مشترک دارند: کرمانشاه برای بارشهای پیشرو فرصت زیادی برای تعلل ندارد.
