آنچه در شرایط کنونی بیش از هر چیز جلب توجه میکند، سرعت و حجم بسیار بالای عقبنشینی خط ساحلی در پی کاهش سطح آب دریای خزر است که بهمراتب بیشتر از دورههای تاریخی پیشین به نظر میرسد. گزارشهای علمی و مطالعات میدانی نیز این مشاهدات را تأیید میکنند. سطح آب دریای خزر در طول یک قرن گذشته همواره با نوسان همراه بوده است، اما در مجموع، میانگین آن حدود ۲۶ تا ۲۷ متر پایینتر از سطح دریای بالتیک قرار داشته است. بر اساس «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر» که در اوت ۲۰۱۸ در سطح رؤسای جمهوری پنج کشور ساحلی در شهر آکتائو قزاقستان به امضا رسید و به جز ایران به تصویب چهار کشور دیگر ساحلی رسیده است، سطح آب دریای خزر بهطور رسمی در تراز منفی ۲۸ متر تعیین شده است.
به بیان دیگر، سطح آب دریای خزر ۲۸ متر پایینتر از سطح اقیانوسها و دریاهای آزاد در نظر گرفته میشود و دریای بالتیک بهعنوان سطح مرجع برای اندازهگیری ارتفاع و نوسانات آب دریای خزر مورد استفاده قرار میگیرد. بر اساس گزارش متخصصان مؤسسه پژوهشهای شیلاتی ولگا–خزر، سطح آب دریای خزر اکنون به بیش از ۲۹ متر پایینتر از سطح دریای بالتیک، یعنی تراز منفی ۲۹ متر، رسیده است. سطح دریای بالتیک در اینجا بهعنوان نظام استاندارد مرجع در روسیه و چندین جمهوری دیگر عضو جامعه کشورهای مستقل مشترکالمنافع (CIS) برای اندازهگیری ارتفاع سطح آب در پهنههای آبی محصور در خشکی مورد استفاده قرار میگیرد.
سطح آب دریای خزر از اواسط دهه ۱۹۹۰ روندی نزولی داشته و این روند پس از سال ۲۰۰۵ شتاب بیشتری گرفته است؛ بهگونهای که در مجموع، سطح آب دریای خزر حدود ۱/۵ متر کاهش یافته است. تنها در فاصله سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۳، کاهش نزدیک به ۱۸۵ سانتیمتر در سطح آب، حدود ۳۱ هزار کیلومتر مربع از مساحت سطحی دریای خزر را از بین برده است. بر اساس یکی …
