به گزارش سرویس بینالملل جماران، بن کاسپیت، روزنامهنگار، ستوننویس و تحلیلگر سیاسی اسرائیلی در تحلیلی برای «المانیتور» نوشته است که در شرایطی که اهداف آمریکا از جابهجاییهای نظامی اخیر در خاورمیانه همچنان برای اسرائیل مبهم است، تلآویو تمرکز خود را بر تدوین برنامههای تازه برای بیثباتکردن جمهوری اسلامی و مقابله با احتمال احیای برنامه هستهای ایران گذاشته است.
به نوشته کاسپیت، منابع امنیتی اسرائیلی میگویند بلاتکلیفی درباره تصمیم نهایی دولت دونالد ترامپ در قبال ایران، یکی از دلایلی است که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، را به درخواست از نهادهای امنیتی برای تدوین طرحهای جدید علیه حکومت ایران واداشته است.
پیامهای متناقض از واشنگتن
نشانههایی که از سوی ایالات متحده مخابره میشود، از نگاه مقامهای اسرائیلی متناقض به نظر میرسد.
از یک سو، گزارشهایی منتشر شده مبنی بر اینکه واشنگتن در حال بررسی کاهش حضور نظامی خود در کویت، بزرگترین مرکز لجستیکی آمریکا در منطقه، است و همزمان برای خروج نیروهای آمریکایی از عراق براساس توافق صورتگرفته با بغداد آماده میشود.
از سوی دیگر، منابع اسرائیلی گفتهاند ۱۰ هواپیمای سوخترسان آمریکایی به حدود ۳۰ هواپیمای آمریکایی مستقر در فرودگاه بنگوریون اضافه شدهاند و دهها هواپیمای دیگر نیز در پایگاههای نظامی اسرائیل مستقر هستند.
همزمان، برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا «سنتکام»، نیروهای آمریکایی را در نقاط مختلف منطقه جابهجا کرده تا برای احتمال دریافت دستور تشدید حملات علیه ایران آمادگی داشته باشند.
مقامهای اسرائیلی دو تفسیر متفاوت از این تحرکات دارند. براساس تفسیر نخست، آمریکا در تلاش است آسیبپذیری نیروهای خود را در برابر حملات کاهش دهد و در عین حال، توان تهاجمی گستردهاش را در منطقه حفظ کند.
تفسیر دوم این است که واشنگتن در آستانه دستیابی به توافقی با ایران، خود را برای کاهش بلندمدت حضور نظامی آمریکا در منطقه آماده میکند.
اسرائیل از افزایش حضور نیروها، هواپیماها و تجهیزات آمریکایی در خاک خود استقبال میکند، زیرا این روند را عاملی برای تحکیم همکاریهای نظامی میان دو طرف میداند. بااینحال، کاهش احتمالی حضور آمریکا در کویت میتواند نشانهای از شکلگیری یک راهبرد متفاوت و بلندمدت در سیاست منطقهای واشنگتن باشد.
اسرائیل در انتظار تصمیم ترامپ
در شرایط کنونی، اسرائیل عملاً ناچار است در حاشیه منتظر تصمیم دونالد ترامپ باقی بماند.
یک منبع امنیتی اسرائیلی گفته است ترامپ اجازه پیوستن اسرائیل به کارزار فعلی آمریکا علیه ایران را نداده و تلآویو نیز هنوز دقیقاً نمیداند واشنگتن چه برنامهای برای ادامه مسیر دارد.
در چنین فضایی، نتانیاهو از نهادهای امنیتی اسرائیل خواسته است طرحهایی را برای تلاش دوباره جهت بیثباتکردن حکومت تهران تهیه کنند.
تغییرات در رأس موساد و تمرکز دوباره بر ایران
شبکه ۱۲ اسرائیل گزارش داده است که رومان گوفمن، رئیس جدید موساد، دو مقام ارشد این سازمان شامل رئیس اداره اطلاعات و رئیس بخش ایران را از سمتهای خود برکنار کرده است.
گوفمن در دوم ژوئن جانشین دیوید بارنئا شد؛ رئیس پیشین موساد که در دوره مدیریت او، طرح عملیات علیه ایران شکل گرفت؛ طرحی که بنا بر گزارش المانیتور، در نهایت به ترور رهبران ارشد ایران در ۲۸ فوریه و سپس جنگ ۴۰روزه آمریکا و اسرائیل با ایران منجر شد.
گوفمن که پیش از ریاست بر موساد، آجودان نظامی نتانیاهو بود، با مأموریت طراحی برنامههای تازه کار خود را آغاز کرده است. برکناری دو مقام ارشد موساد نیز بهعنوان نشانهای از نارضایتی نسبت به نتایج عملیات گذشته ارزیابی شده است.
بااینحال، یک مقام پیشین اطلاعاتی اسرائیل این برکناریها را تلاشی برای یافتن «قربانی» ناکامیهای سیاسی و نظامی توصیف کرده است.
به گفته این مقام، گوفمن در مقام رابط نتانیاهو با ارتش و نهادهای اطلاعاتی اسرائیل از تمامی طرحهای مربوط به عملیات ایران اطلاع داشته و از آنها حمایت کرده بود؛ بنابراین برکناری افرادی که همان برنامهها را طراحی کرده بودند، رفتاری ریاکارانه محسوب میشود.
این دو مقام برکنارشده به همراه دیوید بارنئا، نتانیاهو را متقاعد کرده بودند که میتوان از طریق بمباران گسترده، تحریک اعتراضات داخلی و انجام عملیات مخفیانه، حکومت ایران را سرنگون کرد.
نتانیاهو نیز دونالد ترامپ را متقاعد کرد و موساد و سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا «سیا» بهطور مشترک روی این طرح کار کردند.
جمهوری اسلامی سقوط نکرد؛ موقعیت نتانیاهو متزلزل شد
اما در نهایت جمهوری اسلامی سقوط نکرد و در مقابل، موقعیت سیاسی شخص نتانیاهو در آستانه انتخابات ۲۷ اکتبر با تزلزل روبهرو شده است.
براساس نظرسنجی روزنامه «معاریو»، پیشبینی میشود اردوگاه سیاسی نتانیاهو تنها ۴۹ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست را به دست آورد؛ درحالیکه برای تشکیل دولت، دستیابی به دستکم ۶۱ کرسی ضروری است.
دونالد ترامپ نیز همزمان نگران انتخابات میاندورهای ماه نوامبر در آمریکاست؛ چراکه شکست جمهوریخواهان میتواند اکثریت سیاسی او در کنگره را از بین ببرد.
این فشارهای انتخاباتی، آزادی عمل هر دو رهبر را در تصمیمگیریهای مربوط به ایران محدود کرده است.
نارضایتی در اسرائیل از نتیجه جنگ ایران
در حلقه نزدیکان نتانیاهو، نارضایتی عمیقی از نتیجه جنگ با ایران وجود دارد.
یک مقام ارشد سیاسی اسرائیل گفته است تلآویو در عمل به «بدترین نتیجه ممکن» دست یافته است.
به گفته این مقام، جمهوری اسلامی نهتنها سقوط نکرده، بلکه ترس خود را نیز از دست داده است؛ برنامه هستهای ایران بهطور کامل نابود نشده و امکان بازسازی نسبتاً سریع آن وجود دارد و موضوع توان موشکی بالستیک ایران نیز از دستور کار خارج شده است.
از نگاه این مقام، یکی از نگرانکنندهترین تحولات برای اسرائیل، دستیابی تهران به امکان کنترل کشتیرانی در تنگه هرمز و کسب درآمدهای جدید از این مسیر است؛ درآمدهایی که از دید اسرائیل میتواند برای پیشبرد فعالیتهای هستهای و حمایت از گروههای مسلح مورد استفاده قرار گیرد.
امید برخی مقامهای اسرائیلی به شکست مذاکرات ایران و آمریکا
برخی مقامهای اسرائیلی امیدوارند مذاکرات میان آمریکا و ایران به شکست بینجامد و تهران نیز اقدامی انجام دهد که از نگاه واشنگتن تحریکآمیز تلقی شود؛ اقدامی که شاید ترامپ را به این نتیجه برساند که ادامه بقای جمهوری اسلامی دیگر قابلقبول نیست.
یک مقام اسرائیلی احتمال دستیابی به توافقی واقعی که بتواند مسئله هستهای ایران را نیز حل کند، «صفر» دانسته است.
او هشدار داده که در غیر این صورت، ترامپ و نتانیاهو ممکن است در تاریخ بهعنوان رهبرانی شناخته شوند که در نهایت زمینه تولید بمب اتمی ایران را فراهم کردند.
بااینحال، شمار اندکی از تصمیمگیرندگان اسرائیلی روی تحقق چنین سناریویی حساب میکنند.
تمرکز واقعبینانهتر اسرائیل؛ مهار توان هستهای ایران
برنامهای که در شرایط فعلی واقعبینانهتر تلقی میشود، همکاری اسرائیل با آمریکا برای از بین بردن یا دستکم مهار توان هستهای ایران است.
یک منبع دیپلماتیک گفته است نتانیاهو، رومان گوفمن را به ریاست موساد منصوب کرده تا این سازمان سایر اولویتهای خود را کنار بگذارد و تمرکز اصلیاش را بر حکومت ایران و برنامه هستهای تهران قرار دهد.
گوفمن اوایل ماه ژوئیه برای رایزنی درباره جنگ و برنامه هستهای ایران به واشنگتن سفر کرد و با جان رتکلیف، رئیس سیا، و همچنین مقامهای کاخ سفید دیدار داشت.
هدف این گفتوگوها، هماهنگی میان اسرائیل و آمریکا درباره مذاکرات هستهای واشنگتن و تهران عنوان شده است.
نگرانی اسرائیل از تقویت ایران پس از توافق احتمالی
بااینحال، توافق احتمالی میان واشنگتن و تهران ممکن است از نگاه اسرائیل نتیجهای معکوس داشته و تلآویو را با ایرانی قدرتمندتر مواجه کند.
کاهش تحریمها و همچنین درآمد احتمالی ایران از دریافت عوارض عبور کشتیها از تنگه هرمز میتواند منابع مالی تازهای در اختیار حکومت ایران قرار دهد.
مقامهای اسرائیلی معتقدند تهران احتمالاً بخشی از این درآمد را برای بهبود وضعیت معیشتی مردم و تقویت ثبات داخلی خود هزینه خواهد کرد.
در چنین وضعیتی، اسرائیل از نگاه این مقامها مجبور خواهد شد «با یک دست بسته» علیه ایران فعالیت کند.
آیا اسرائیل توافق آمریکا و ایران را میپذیرد؟
یکی از مهمترین پرسشهای مطرحشده در محافل امنیتی اسرائیل این است که آیا تلآویو باید توافق احتمالی میان آمریکا و ایران را بپذیرد یا خیر.
مقامهای امنیتی اسرائیلی تأکید دارند که اگر اطلاعات در اختیار این کشور نشان دهد ایران در آستانه یک جهش هستهای قرار گرفته است، اسرائیل باید حق اقدام و حمله مستقل را حتی بدون موافقت ایالات متحده برای خود محفوظ نگه دارد.
از نگاه آنان، اسرائیل مستقل است و حق دفاع از خود را دارد.
این مقامها امیدوارند بتوانند این موضع را بهروشنی برای ترامپ و اعضای دولت او تشریح کنند.
گزینههای محدود نتانیاهو در آستانه انتخابات
با وجود همه این تحولات، بن کاسپیت در پایان تحلیل خود تأکید میکند که اسرائیل در شرایط کنونی گزینههای محدودی پیش رو دارد.
نتانیاهو در آستانه انتخابات نمیتواند بهراحتی وارد تقابل با دونالد ترامپ شود.
از سوی دیگر، انتقاد علنی نخستوزیر اسرائیل از توافق احتمالی میان آمریکا و ایران، عملاً میتواند به معنای اعتراف به شکست راهبردی باشد که خود او در جریان جنگ با ایران دنبال کرده است.
بنابراین، به نظر میرسد نتانیاهو در کوتاهمدت ناچار باشد در برابر سیاستهای واشنگتن سکوت کند و همزمان، موساد را برای طراحی و اجرای برنامههای تازه علیه حکومت و تأسیسات هستهای ایران آماده سازد.
