بر اساس دادههای رسمی، آمریکا در هفته منتهی به ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶، هیچ نفت خامی از عراق و عربستان سعودی وارد نکرده است.
کانادا با ۳.۶۲۰ میلیون بشکه در روز در صدر فهرست صادرکنندگان نفت به آمریکا قرار دارد و پس از آن به ترتیب ونزوئلا با ۶۷۳ هزار بشکه، برزیل با ۲۶۹ هزار بشکه، اکوادور با ۲۳۰ هزار بشکه، کلمبیا با ۱۵۰ هزار بشکه، مکزیک با ۱۴۹ هزار بشکه، نیجریه با ۸۴ هزار بشکه و لیبی با ۲۹ هزار بشکه در روز قرار گرفتهاند.
عراق در هفته منتهی به ۱۹ ژوئن ۲۰۲۶، به طور میانگین ۷۱ هزار بشکه نفت خام به آمریکا صادر کرده بود و از هفته بعد تاکنون، صادرات به طور کامل متوقف شده است.
دلیل اینکه آمریکا با وجود تولید بالای نفت، همچنان از عراق نفت وارد میکند، به تفاوت کیفیت نفت و ساختار پالایشگاههایش برمیگردد.
نفت تولید داخل آمریکا از نوع «سبک و شیرین» است، اما پالایشگاههای این کشور، به ویژه در سواحل خلیج مکزیک، برای پالایش نفت «متوسط و ترش» که عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس صادر میکنند، طراحی و بهینهسازی شدهاند.
استفاده از نفت سبک داخلی در این پالایشگاهها نه تنها کارایی را کاهش میدهد، بلکه از نظر اقتصادی نیز به صرفه نیست. به همین دلیل، آمریکا نفت سبک خود را به کشورهایی مانند اروپا و آسیا صادر میکند و همزمان نفت سنگینتر و ترش را از عراق و سایر کشورهای منطقه وارد میکند. این وابستگی کیفی، به ویژه در پالایشگاههای سواحل غربی آمریکا که دسترسی به خطوط لوله داخلی ندارند، بسیار حیاتی است.
سقوط آزاد تولید و صادرات عراق در سایه جنگ
پیش از آغاز درگیریهای نظامی در منطقه، عراق روزانه حدود ۳.۵ میلیون بشکه نفت خام صادر میکرد که بخش اعظم آن از طریق پایانههای نفتی جنوبی در بصره و از مسیر تنگه هرمز انجام میشد. اما با تشدید تنشها و مختل شدن تردد در این آبراه استراتژیک، تولید و صادرات نفت عراق با سقوطی بیسابقه مواجه شد.
یک مقام ارشد در شرکت نفت بصره که خواست نامش فاش نشود، در گفتوگو با رویترز اعلام کرده که صادرات نفت عراق در حال حاضر به طور کامل متوقف شده و تولید در استان بصره -که تقریباً تمام نفت خام این کشور در آن تولید و صادر میشود- از ۳.۱ میلیون بشکه در روز به حدود ۹۰۰ هزار بشکه کاهش یافته است. وی افزوده است: «ما در حال بررسی نقاط جایگزین برای بارگیری هستیم، اما هیچکدام به طور کامل عملیاتی نیستند.»
بر اساس گزارشهای بینالمللی، تولید نفت عراق از ۴.۳ میلیون بشکه در روز به ۱.۴ میلیون بشکه در روز در ماه می کاهش یافته که معادل افت ۶۶ درصدی است. این کاهش، شدیدترین افت تولید در میان اعضای اوپک پلاس محسوب میشود.
تلاش برای احیا؛ توافق یکساله عراق و ترکیه
در واکنش به این بحران، عراق و ترکیه با حمایت آمریکا روز گذشته (۱ اوت ۲۰۲۶) توافقی یکساله برای ادامه صادرات نفت خام از طریق خط لوله کرکوک به بندر جیهان در مدیترانه امضا کردند. وزیر نفت عراق برای امضای این توافق به ترکیه سفر کرده است.
بر اساس این قرارداد، حداقل ۷۵۰ هزار بشکه نفت خام عراق در روز از طریق این خط لوله صادر خواهد شد. یکی از مقامات وزارت نفت عراق که خواست نامش فاش نشود، به خبرگزاری رسمی این کشور گفته که این توافق، مقدمهای برای توافقی جامعتر با هدف افزایش ظرفیت صادرات به بیش از یک میلیون بشکه در روز پس از تکمیل خط لوله بصره-حدیثه-کرکوک-جیهان است.
جریان فعلی نفت از طریق این خط لوله حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار بشکه در روز است که عمدتاً به دلیل اختلافات حقوقی و تجاری از سال ۲۰۲۳ غیرفعال مانده بود.
طرحهای جدید برای دورزدن تنگه هرمز؛ اما جایگزین کامل ممکن نیست
عراق همچنین ساخت خط لوله جدیدی به طول ۷۰۰ کیلومتر از بصره به حدیثه را آغاز کرده که ظرفیت انتقال ۲.۵ میلیون بشکه نفت در روز را خواهد داشت و در نهایت میتواند به بنیاس در سوریه، جیهان در ترکیه و عقبه در اردن متصل شود. برای فاز نخست این پروژه حدود ۱.۵ میلیارد دلار تخصیص یافته است.
یک تحلیلگر ارشد انرژی در مؤسسه بینالمللی مطالعات انرژی در این خصوص اعلام کرده است: «حتی با تکمیل تمام پروژههای جدید، بین ۷ تا ۹ میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی در روز همچنان به تنگه هرمز وابسته خواهند بود.»
این کارشناس ارشد امنیت انرژی که خواست نامش فاش نشود، در گفتوگو با رویترز در این خصوص هشدار داده است: «خطوط لوله به دلیل ماهیت ثابت و زیرساخت گستردهشان، به اهدافی آسان برای حملات پهپادی و خرابکاری تبدیل میشوند. برخلاف نفتکشها که در دریا قابلیت مانور و تغییر مسیر دارند، خطوط لوله غیرقابل جابهجایی هستند و هرگونه آسیب به آنها، جریان نفت را برای مدت طولانی مختل میکند.»
این تحلیلگر که بیش از ۲۰ سال سابقه مطالعه در حوزه امنیت زیرساختهای انرژی دارد، افزوده است که «ایجاد مسیرهای جایگزین هرچند ضروری است، اما نمیتواند به طور کامل جایگزین امنیت و انعطافپذیری مسیرهای دریایی مانند تنگه هرمز شود.»
کاهش صادرات عراق به آمریکا؛ یک سیگنال هشدار
توقف پنج هفتهای صادرات نفت عراق به آمریکا در حالی رخ داده که واشنگتن پیشتر اعلام کرده بود با راهاندازی کریدورهای جایگزین و افزایش تولید داخلی، نیاز خود به نفت منطقه را کاهش خواهد داد. با این حال، دادههای رسمی نشان میدهد که حتی با وجود افزایش صادرات از کانادا و ونزوئلا، آمریکا همچنان به واردات نفت از خاورمیانه وابسته است.
به نظر میرسد با وجود تمام تلاشها برای ایجاد مسیرهای جایگزین و توافقات جدید، تنگه هرمز به عنوان مهمترین گلوگاه انرژی جهان، همچنان نقشی تعیینکننده در معادلات انرژی و اقتصاد کشورهای منطقه و نیز آمریکا ایفا خواهد کرد. تأخیر در احیای صادرات عراق و مشکلات زیرساختی، نشان میدهد که جایگزینسازی این آبراه استراتژیک، فرآیندی زمانبر و پرهزینه خواهد بود.
