قلعه الموت (بهمعنی عقاب آشیان) یکی از شاخصترین دژههای ایران با قدمتی بیش از هزار و صد سال (ساخته شده در سده ۳ هجری قمری) در استان قزوین، نزدیکی روستای گازرخان در قلب رشتهکوه البرز قرار دارد.
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) بهعنوان مهمترین نهاد بینالمللی در حوزه فرهنگ که از اهداف اصلی آن حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی و پاسداشت میراث ناملموس بوده و ثبت میراث جهانی میراثی از جمله حوزههای فعالیت آن است، میراثی که واجد ارزش بسیار ویژه برای بشریت بوده و دارای ویژگیهایی چون منحصر بفردی و برخورداری از اعتبار تاریخی باشد را به ثبت جهانی میرساند؛ در این راستا قلعه الموت را - پس از ۲۵ سال تلاش پژوهشی، مستندسازی، حفاظت و مرمت از سوی کارشناسان و متخصصان ایرانی - با پرونده «قلعه الموت و استحکامات وابسته» در چهلوهشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی خود، به عنوان سیامین اثر میراثفرهنگی ملموس ایران در فهرست میراث جهانی به ثبت رساند.
قلعه الموت به عنوان یک میراث فرهنگی ابنیه دارای اثرات مثبت خارجی همچون ارزش وجودی (صرف وجود این میراث برای انسانهای علاقمند به میراث فرهنگی بهویژه ایرانیان ارزشمند است)، ارزش میراث (کسانی که بههر دلیل امکان دیدن کردن از قلعه را ندارند؛ اما امیدوارند که فرزندانشان و نسلهای بعد از آن دیدن کنند) و ارزش وجه (آفرینش اعتبار، منزلت و ارزش میراثی و فرهنگی دیگر برای ایران) است که بهخاطر ارزشهای تاریخی، زیبائیشناختی و معنوی که برای جامعه دارد از اهمیت نمادین خاصی برخوردار بوده و اهمیت مزبور با ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو بهصورتی ویژه جلوه میکند.
ثبت جهانی قلعه الموت، نمایش واقعیت خیرهکننده دیگری از میراث فرهنگی ملموس ایران به هممیهنان و جهانیان است و این امر موجب هرچه شناختهتر شدن آن برای ایرانیان و بهخصوص در سطح بینالملل است و از آثار آن افزایش تعداد فراوانی گردشگران داخلی و خارجی است. با این ثبت جهانی؛ بهصورت طبیعی متخصصان و کارشناسان ذیربط تمهیدات ویژهای را برای نگهداری و محافظت و مراقبت خاص از آن میراث در ابعاد مختلف خواهند اندیشید و ظرفیت کمک فنی کمیسیون میراث جهانی برای حفظ قلعه و استحکامات آن میتواند قابل توجه باشد. بهرهبرداریهای همهجانبه از رسانهها برای آگاهیبخشی به مردم و بازدیدکنندگان از حیث معرفی، نگهداری و نیز مسوولیت تمدنی و فرهنگی و انسانی از پیامدهای فرهنگی این رویداد بینالمللی است. ثبت جهانی آن قلعه که موجب تقویت رابطه ایران با جنبش میراث بینالمللی است بهویژه در شرایط حاکم بر کشور (جنگ تحمیلی جاری) از اهمیت دوچندانی برخوردار است و حکایتگر موفقیت مدیریتی، حقوقی، فنی و بهویژه دیپلماسی فرهنگی است.
ثبت جهانی قلعه الموت و استحکامات وابسته موجب جهتدهی توجهات به آن شده و این توجهها بهویژه برای هممیهنان؛ به تقویت و بازتولید هویت ملی، سرمایه فرهنگی، امنیت فرهنگی، انسجام فرهنگی و نیز نشاط ملی شود. از دیگر پیامدهای فرهنگی ثبت جهانی قلعه الموت به حوزه اقتصاد فرهنگ مربوط است و آن رونقبخشی اقتصادی صنایع و مشاغل خدماتی و تولیدی مربوط به صنعت گردشگری است که میتواند علاوه بر خدمات رسانی به گردشگران داخلی و خارجی قلعه، منجربه توسعه محلی شود.
امید است امور مربوط به قلعه الموت از طریق اعمال مدیریت از طریق شبکه وسیع بازیگران و کنشگران مرتبط اعم جهانی، دولتی، عمومی و خصوصی و مردم تدبیر و تمشیت شود.
نویسنده این سطور به سهم خود از همه دستاندرکارانی که در ثبت جهانی قلعه الموت و استحکامات وابسته نقشآفرین بودند صمیمانه قدردانی میکند.
*مدرس دانشگاه
